اينكه فعل مسلم محمول است بر صحت ، اكتفا نكند . بلى هرگاه مظنه صحت باشد ، يا احتمالين مساوى باشند نهى از آن واجب نيست ، بلكه به عنوان قطع وجزم منع كردن ، هم جايز نيست . 491 - سؤال : غنا كه شرعا مذموم است كدام است ؟ استماع مراثي وقرآن كه با لرزش آواز باشد چه صورت است ؟ جواب : اظهر در غنا ، رجوع به عرف است . يعنى آنچه را در متعارف خوانندگى نمىگويند ، حلال است ودر صورتي كه مشكوك فيه باشد اظهر حليت است وأحوط اجتناب است ومجرد لرزيدن صدا ، غنا نيست وفرق ما بين قرآن ومراثي وغير آن نيست . 492 - سؤال : امر به معروف ونهى از منكر ، بر كي واجب است وشرايط آن چه چيز است وكيفيت آن كدام است ؟ جواب : اظهر آن است كه وجوب امر به معروف ونهى از منكر ، كفايى است وعيني نيست . چنان كه ظاهر آية " امر " صريح در آن است كه به جهت آنكه مطلوب حصول همان معنى است در خارج يعنى حصول معروف وانتفاى منكر ، ديگر خصوصيت كردن شخصي در آن مقصود نيست ومعنى وجوب كفايى در اينجا اين است كه هرگاه در حال حصول منكر وترك معروف جمعى باشند كه همه جامع شرايط امر به معروف ونهى از منكر باشند ، همين كه يكى از آنها متوجه امر ونهى شد بر ديگران لازم نيست كه همه متوجه شوند ومبادرت كنند به امر معروف ونهى از منكر . مگر آنكه أعانت آنها مدخليتى داشته باشد در اتمام مطلوب . وهرگاه اعتقاد اين دارند كه هرگاه سخن آنكه متوجه شده ، اثر نكند ، از آنها به طريق أولى نخواهد كرد ، ديگر شراكت ضرور نيست ، بلكه ظاهر اين است كه همين كه يكى از آنها اراده كرد كه متوجه شود ومصمم شد ، از ديگران ساقط خواهد شد . ولكن اشكال در اين است كه آيا اين معنى كافى است در اين كه بروند از پى كار خود ومعطل نمانند واز براي شان سقوط تكليف مطلقا ، كافى است - ؟ ويا بايد علم به هم رسد كه آن شخص به انجام آورده امر را واثر كرده ومنزجر شده يا تأثير نكرده ؟ - ؟ ومعلوم شود كه امر ونهى ديگران هم بىفايده است - ؟ يا آنكه به آن كافى است مطلقا - ؟ يا ظن غالب ضرور