كه متصدى جهاد است ، به أجازت ، قيام واقدام كند بر واجب مذكور . مسلمين ومجاهدين ، أطاعت وانقياد نمايند وشرع وعرف مطابق وموافق گردد . جواب : صاحب اين سئوالات وكاتب اين مقالات ، معلوم مىشود كه شخص عالمي است ( 1 ) . اين لطيفه شما قرض باشد . جواب اين سؤال ، محتاج به " بحر طويل " است كه حال ، مقام هيچ يك مقتضى اين نيست . از ابتلاهاى غير متناهية اين حقير ، همين باقي مانده كه " عرف " را مطابق " شرع " كنم ! مجمل آن كه پيش اشاره شد كه اين نوع مدافعه نه موقوف به اذن امام است ونه حاكم شرع ، وبر فرضى كه موقوف باشد ، كجاست آن بسط يدي از براي حاكم شرع كه خراج را بر وفق شرع بگيرد وبر وفق آن ، صرف غزات ومدافعين نمايد ؟ وكجاست آن تمكن كه سلطنت ومملكت‌گيرى را نازل منزله غزاى ( 2 ) في سبيل الله كند ( 3 ) ! مصرع نام حلوا بر زبان راندن نه چون حلواستى . عجل الله فرجنا بفرج آل محمد ( ص ) وجعل سلطاننا بسلطانه وسلطان أولاده وجعلنا من أعوانه وأنصاره وجعل خاتمة أمورنا خيرا بحق محمد وآله أجمعين وصلى الله على خير خلقه محمد وآله الطيبين الطاهرين المعصومين .

--> 1 : همانطور كه در مقدمه شرح داده شد سؤال كنندگان عبارتند از حاج ملا باقر سلماسى وصدر الدين محمد تبريزى كه از طرف دربار براي اين كار مأمور بودند . 2 : صورت صحيح اين عبارت بايد " وكجاست آن تمكن كه غزاى في سبيل الله را نازل منزله سلطنت ومملكت گيرى نمايد " باشد كه توسط نسخه برداران جا به جا شده البتة ممكن است مراد ، مصداق " آن كجا واين كجا " باشد يعنى بسط يد من كجا وتمكن فتحعلى شاه كجا ؟ - ؟ . 3 : ميرزا ( قدس سره ) در اين بيان دو فتوى داده است : الف : در اين جهاد نياز به اذن فقيه نيست وبر فرض نياز من چنين بسط وقدرت را ندارم . ج : اگر فقيه بسط يد وتمكن داشته باشد تأسيس حكومت مىكند وخراج را بر وفق شرع مىگيرد وبر وفق شرع مصرف مىكند وغزوه ودفاع نظامى مىكند وچون همين دفاع را واجب مىداند پس تأسيس حكومت بوسيلة فقيه را واجب مىداند اگر بسط يد وتمكن براي فقيه حاصل گردد . سپس توضيح مىدهد كه : أولا سؤال كنندگان صداقت ندارند و . . . نه چون حلواستى . ثانيا ما را هوس سلطنت نيست واگر خواستار بسط يد فقيه هستيم به عنوان يك موضوع شرعي است وجعل سلطاننا بسلطانه .