هر كدام پيشتر در ذمه أو قرار گرفته آن را بكند ، لكن وجوب آن ، نزد حقير ظاهر نيست ، بلى ترتيب ما بين مثل قضاى ظهر وعصر يك روز يا مغرب وعشاى يك شب را بايد منظور داشته باشد . وبدان كه مشهور بين علما اين است كه در روزه هر گاه ولى نباشد كه قضا كند واجب است كه از أصل مال أو در عوض هر روزى يك مد ، از طعام كه پنجاه درم شاه است تصدق كنند ومراد از طعام ، جو وگندم است وأحوط دو مد است واين در وقتي است كه وصيت نكرده باشد به روزه ، بر وجهي كه ممضى ونافذ باشد ، اما اگر وصيت كرده باشد ، پس بايد وصيت أو را به عمل آورد وتصدق ساقط مىشود ، والله العالم . 405 - سؤال : زيد ، در ماه مبارك رمضان در حال روزه با زوجه خود جماع نموده وقضاى صوم واداى كفاره را بدون عذر شرعي چند سال به تأخير انداخته ، آيا در اين صورت به جهت تأخير انداختن كفاره ، كفاره ديگر بر أو لازم مىشود يا به جهت تأخير انداختن قضاى صوم ، كفاره لازم مىشود ويا به تأخير كفاره ، كفاره ديگر لازم نمىشود وبر فرض لزوم ، بيان فرمايند كه شرعا كفاره هر يك ، چقدر مىباشد ؟ جواب : به جهت تأخير كفاره ، كفاره ديگر در كار نيست ، وليكن هر گاه قضاى روزه را بدون عذر تأخير كند تا رمضان آينده ، كفاره بر أو لازم است از هر روزى اطعام مسكين . واشهر آن است كه مدى كافى است . يعنى يك مد ، چهار يك سنگ تبريزى هشت عباسى تقريبا وبهتر آن است كه دو مد بدهد وبا نان وگوشت هم باشد ، يا نان خورشى ديگر ، اگر گوشت بتواند بهتر است واگر گندم يا غير آن بدهد خرج پختن أو را بدهد بهتر است ، وهرگاه چند ماه رمضان بگذرد وقضاى روزه نگرفته باشد ، اظهر آن است كه كفاره متعدد نمىشود ، والحال دليلي بر تعدد در نظر نيست . 406 - سؤال : آيا به محض شهادت عدلين ، مىتوان روزه را خورد ، يا بايد حاكم شرع حكم كند به ثبوت ؟ واما هرگاه حاكم شرع حكم كند به اين كه امروز عيد است يا أول رمضان است مىتوان به أو اكتفا كرد يا نه ؟ جواب : ظاهر اين است كه به محض شهادت عدلين مىتوان اكتفا كرد واحتياج به