مى باشد ، درباره ء امام مى گويد : " فردى كه بدون نظر و غرض در مورد جعفر بن محمد صادق به تجزيه و تحليل علمى و واقعى با پيروى از اصول دانش جديد ، عارى از احساس و عاطفه و تعصب و نژاد مى پردازد ، چاره اى ندارد جز اينكه اعتراف كند كه شخصيت امام مجموعه اى است فلسفى متكى به خويشتن كه سرمنشأ ابتكارات فراوانى بوده است و افكار نو و روشهاى جديدى را پايه گذارى كرده است . . . " . ( 1 ) 11 . منصور دوانيقى : كه از رقيبان و دشمنان سرسخت امام بوده است ، در حق او اعتراف دارد كه جعفر ، از پيشروان خيرات و نيكى ها بوده است ، آنچنان كه قرآن فرموده است : " اعتراف دشمن بهترين دليل عظمت روحى است " . ( 2 ) 12 . شهرستانى محمد بن عبد الكريم : صاحب كتاب معروف " الملل والنحل " ، درباره ء آن حضرت مى گويد : " او داراى علم و حكمت فراوان و داراى زهد و تقواى كامل بود . مدتها در مدينه بود . شاگردان و شيعيان خود را تعليم مى كرد " . او مى افزايد : " دانش و آگاهى او در فرهنگ و مذهب فوق العاده زياد بود . او اطلاعات كاملى از مسائل فلسفى داشت . از پرهيزكارى زيادى برخوردار بود و كاملا از شهوات و هوسرانيها پرهيز داشت . او مدت زيادى در مدينه اقامت گزيد و به فرقه اى كه از او پيروى مى كردند بهره ء فراوانى رساند و دوستانش را از سرچشمه علوم الهى بهره‌مند نمود . از جانب پدرى به شجره ء نبوت متصل بود و از جانب مادرى به ابوبكر نسب مى برد . . . " . ( 3 ) 13 . شيخ مفيد : صاحب ارشاد مى گويد : " امام صادق ( عليه السلام ) از پر عظمت ترين فرزندان رسالت است . از هيچ فردى مانند او ، علوم وآثار نقل نشده است . اصحاب حديث ، نامهاى كسانى را كه از او حديث نقل كرده اند ، گردآورى نموده اند كه از مرز چهار هزار تن گذشته است . . . " . ( 4 ) = + * * * + =

--> 1 . پيشگفتار كتاب الهتف والاظله ، ص 16 - 15 . 2 . تاريخ يعقوبى ، ج 3 ، ص 177 . 3 . " هو ذو علم غزير وأدب كامل في الحكمة وزهد في الدنيا وورع من الشهوات " شهرستانى ، ملل ونحل ، ج 1 ، ص 166 ، به نقل از : تشيع در مسير تاريخ ، ص 235 . 4 . ارشاد مفيد ، ص 253 ، چاپ دارالكتب الاسلامية .