15 . مقصود از صبر چيست ؟ از معناى قول خداوند متعال جايى كه مى فرمايد : " وجزاهم بما صبروا جنة وحريرا " ( سوره دهر / آيه 12 ) . امام ( عليه السلام ) در پاسخ فرمودند : در اثر آنچه كه بر فقر و مسكنت صبر نمودند و بر مصائب دنيا تحمل ورزيدند " . ( 1 ) 16 . مقصود از علامات : ابوالورد از امام باقر ( عليه السلام ) در تفسير كلام الهى جائى كه مى فرمايد : " وعلامات وبالنجم هم يهتدون " ( 2 ) روايت مىكند " مائيم آن ستارگان و داود جصاص از امام صادق و امام رضا ( عليه السلام ) روايت نموده است كه فرمود نجم عبارت از رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) و علامات ، ائمه و پيشوايان مى باشند " . ( 3 ) 17 . مقصود از اهل ذكر : محمد بن مسلم وجابر بن يزيد جعفى در تفسير آيه شريفه " فاسألوا اهل الذكر إن كنتم لاتعلمون " ( 4 ) از امام باقر ( عليه السلام ) روايت نموده اند كه مقصود از اهل ذكر ما اهل بيت رسالتيم وابوزرعه گفته است راست گفته است به خدا ابوجعفر يكى از علماى بزرگ بود " . ( 5 ) مرحوم شيخ طوسى مى افزايد : خداوند متعال رسولش را " ذكر " ناميد جائى كه مى فرمايد : " قد أنزل الله إليكم ذكرا رسولا " ( طلاق / آيه 10 ) پس ذكر رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) و اهل ذكر ، پيشوايان ( عليه السلام ) هستند . و اين سخن از امام باقر ( عليه السلام ) و صادق و رضا ( عليها السلام ) هم روايت شده است . در تفسير قطان وكيع بن جراح ، اسماعيل سدى ( سدى كبير ) سفيان ثورى از حارث آمده است كه از امير المؤمنان از تفسير آيه ذكر پرسيدم فرمودند : " والله ما اهل ذكريم ، اهل علم هستيم ومائيم معادن تأويل وتنزيل قرآن مجيد " . ( 6 )

--> 1 . كشف الغمة في معرفة الائمه ج 2 ، ص 215 . 2 . النحل آيه 16 . 3 . مناقب آل ابى طالب ج 4 ، ص 193 . 4 . سوره نحل آيه 43 ، الأنبياء آيه 7 . 5 . مناقب ابن شهرآشوب ج 4 ، ص 194 . 6 . ابن شهر آشوب ، مناقب ج 4 ، ص 194 .