آن چيز كه نباشد گويم كاشكى تا بودى ، و متنبىّ گويد ( 1 ) - شعر : لا اشرئب الى ما لم يفت طمعا و لا أبيت على ما فات حسرانا و لا أسرّ بما غيرى الحميد به و لو حملت الىّ الدّهر حملانا ( 2 ) و قاضى ابو الحسن علىّ بن عبد العزيز الجرجانىّ گويد اين معنى در قصيده‌اى - شعر : و انّى اذا ما فاتنى الأمر لم أبت أقلَّب كفّي اثرة متندّما و لكنّه ان جاء عفوا قبلته و ان مال لم اتبعه هلَّا و ليتما و حضرت امام جعفر صادق - صلوات اللَّه و سلامه عليه - گفت ( 3 ) : يا بن ادم مالك تأسّف على مفقود لا يردّه اليك الفوت و ما لك تفرح بموجود لا يتركه في يديك الموت ، گفت : چرا غمناك مىشويد بر مفقودى كه چون فوت شوى با تو نيايد . و چرا خرّم مىباشيد به موجودى كه مرگ آن را به تو رها نكند . بوذرجمهر را گفتند : يا حكيم ، چرا دلتنگ نشوى بر آنچه فايت شود و خرّم نشوى به آنچه به تو آيد ؟ گفت : براى آن كه فايت را تلافى نتوان [ كردن ] ( 4 ) به عبرت و حاصل را استدامت نتوان كردن به حبرت ( 5 ) . فضيل گفت در اين معنى : الدّنيا مفيدة مبيدة ( 6 ) ، دنيا فايده دهنده است و ستاننده ، و آنچه بستاند باز ندهد ، و آنچه بدهد زود بستاند ( 7 ) . حسين بن الفضل گفت : خداى تعالى به اين آيت خلقان را تنبيه كرد ( 8 ) بر آن كه بر فايت صبر كنند و برپاينده خرّم نباشند ، يا دست از هر دو بدارند و به قضاى او راضى شوند . قتيبة بن سعيد گفت : در بعضى أحياء عرب شدم ، صحرايى ديدم پر از

--> ( 1 ) . آد ، كا ، گا : قال المتنبّى . ( 2 ) . آد ، كا ، گا : ملأنا . ( 3 ) . آد ، كا ، گا : صادق - عليه السّلام - گفت . ( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 5 ) . كا : حيرت . ( 6 ) . آد ، گا : تفيد و تبيد و تأخذ و لا تعيد . ( 7 ) . آد ، كا : باز ستاند . ( 8 ) . آد ، كا ، گا : حث كرد .