برخواند كه : * ( فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ ) * ، گفت : اين باره ( 1 ) است كه خداى تعالى در اين آيت گفت . عبد اللَّه بن عمرو گفت در اين آيت كه : اين باره ( 2 ) كه خداى تعالى در قرآن گفت كه : * ( فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ ) * ، بارهء ( 3 ) مسجد بيت المقدّس است . له باب ، در مسجد است . * ( باطِنُه فِيه الرَّحْمَةُ ) * ، يعنى المسجد . * ( وَظاهِرُه مِنْ قِبَلِه الْعَذابُ ) * ، يعنى آن وادى كه آن را وادى جهنّم ( 4 ) گويند . زياد بن ابى سوده گفت : عبادة بن الصّامت را ديدم بر بارهء ( 5 ) بيت المقدّس ايستاده از جانب شرقى و مىگريست ، گفتم : يا أبا وليد ( 6 ) ، چرا مىگريى ؟ گفت : از آن جا كه خبر داد ما را رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - كه : وادى دوزخ است . شريح گفت كه كعب الأحبار گفت : [ له باب ] ( 7 ) اين در ( 8 ) بيت المقدّس كه آن را باب الرّحمة مىگويند ، آن است كه خداى تعالى گفت : * ( فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَه بابٌ باطِنُه فِيه الرَّحْمَةُ ) * - الاية . * ( يُنادُونَهُمْ ) * ، ندا كنند منافقان مؤمنان را كه : * ( أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ ) * ، نه ما با شما بوديم ( 9 ) ؟ نماز كرديم و روزه داشتيم و ميان ما مناكحت و مؤانست ( 10 ) بود . * ( قالُوا ) * : گويند مؤمنان كه : آرى ، با ما بوديد به ظاهر نه به باطن ، به زبان نه به دل ، به نفاق نه به وفاق . * ( وَلكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ ) * ، خويشتن به فتنه افگنديد ، يعنى خويشتن هلاك كرديد به نفاق ، و مراد به اين « فتنه » هلاك است . * ( وَتَرَبَّصْتُمْ ) * ، و به مؤمنان انتظار هلاك و دايره كرديد . * ( وَارْتَبْتُمْ ) * ، شاك شديد در توحيد و عدل خداى . * ( وَغَرَّتْكُمُ الأَمانِيُّ ) * ، آرزوهاى باطل شما را بفريفت . ابو بكر ورّاق گفت : طول الامل ،

--> ( 1 ) . آد : با رويى ، كا ، گا : بارو . ( 2 ) . آد . با رويى . ( 5 - 3 ) . آد ، كا ، گا : با روى . ( 4 ) . آد : جهيم . ( 6 ) . آد ، گا : با الوليد . ( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 8 ) . كا ، گا مسجد . ( 9 ) . آد ، كا ، گا و نه ما با شما . ( 10 ) . آد ، كا ، گا : موارثه .