ايمان آريد ( 1 ) . [ و در آيه دليل است بر بطلان جبر ، چه از حكيم نيكو نباشد كه كافر را منع كند از ايمان به خلق قدرت موجبهء كفر و سلب قدرت موجبهء ايمان . آنگه گويد : * ( ما لَكُمْ ) * ، چه بوده است شما را كه ايمان نمىآريد ] ( 2 ) . * ( هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلى عَبْدِه آياتٍ بَيِّناتٍ ) * ، آنگه گفت : او آن خداست كه بر بندهء خود يعنى محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - فرو فرستاد آياتى و علاماتى و دلايلى روشن . * ( لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ ) * ، تا برون آرد شما را از تاريكى به روشنايى . خلاف كردند در آن كه فعل اخراج [ را ] ( 3 ) اسناد با كيست ! بعضى گفتند : راجع است با خداى تعالى - جلّ جلاله - و گفتند : راجع است با رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - و هر دو محتمل است و نيكو . * ( وَإِنَّ اللَّه بِكُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ ) * ، و خداى تعالى به شما مهربان و رحيم است . * ( وَما لَكُمْ ) * ، [ « ما » هم استفهاميّه است ] ( 4 ) آنگه گفت هم بر سبيل تقريع و ملامت : * ( وَما لَكُمْ ) * ( 5 ) چيست شما را و چه افتاده است شما را كه نفقه نكنيد ( 6 ) در سبيل خداى و آن جهاد است ( 7 ) و وجوه مصالح دينى و ابواب برّ او ( 8 ) . * ( وَلِلَّه مِيراثُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ، و خداى را ميراث آسمانها و زمينها ، يعنى اهل آسمانها و زمين كه بميرند همه ، خداى تعالى باقى باشد . آنگه بيان كرد فضل سابقان را ، گفت : * ( لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ ) * ، راست نباشد ( 9 ) آنان كه نفقه كنند پيش از فتح . بيشتر مفسّران گفتند : مراد فتح مكّه است ، و شعبى گفت : مراد صلح حديبيّه است براى آن كه در خبر آمد كه رسول را - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفتند : صحابه ( 10 ) بر صلح حديبيّه كه اين فتح است ؟ گفت : آرى فتحى

--> ( 1 ) . آد ، گا : آوريد . ( 4 - 3 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 8 - 5 ) . آد ، كا ، گا : ندارد . ( 6 ) . آد ، كا ، گا : نمىكنيد . ( 7 ) . آد ، گا في سبيل اللَّه تعالى . ( 9 ) . آد ، كا ، گا : نباشند . ( 10 ) . آد ، كا ، گا : در .