* ( لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ ) * ، هر بندهء تايب را ، و اين تبصره و تذكير است همه را و لكن ذكر ايشان كرد براى آن كه ايشان منتفع بودند . و تفعله از بناى تفعيل باشد ، و مثله : التذكرة و التكلمة . * ( وَنَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً ) * ، گفت : فرو فرستاديم از آسمان آبى مبارك ، يعنى آب باران . * ( فَأَنْبَتْنا بِه جَنَّاتٍ ) * ، برو يانيديم به او بستانها . * ( وَحَبَّ الْحَصِيدِ ) * ، و دانهء كشتنى كه بدروند چون گندم و جو و هر دانه كه آن را به قوت بخورند آدميان ( 1 ) [ 26 - ر ] از هر نوعى . و « حصيد » فعيل است به معنى مفعول ، و حبّ الحصيد ، اضافة الموصوف الى صفته نيست ، براى [ آن كه ] ( 2 ) تأويل آن است كه بحبّ ( 3 ) النبت الحصيد و مثله مسجد الجامع و ربيع الاوّل و حقّ اليقين ، أى مسجد المكان الجامع و ربيع الشهر الاوّل و حقّ العلم اليقين . * ( وَالنَّخْلَ باسِقاتٍ ) * ، أى و انبتنا النخل باسقات ، أى طويلات ، و نيز برويانيديم به آب باران درختان خرما ( 4 ) دراز بالا . عبد اللَّه بن شدّاد گفت : راست بالا . حسن بصري و فرّاء گفتند من قول العرب : ابسقت الشّاة اذا احملت ، و محلّ او نصب بر حال است . و روايت كردند كه رسول - عليه السلام - خواند : « باصقات » به « صاد » و « صاد » و « سين » متعاقب باشند در بسيارى حروف . * ( لَها طَلْعٌ نَضِيدٌ ) * ، آن را برى باشد متراكب . و « نضيد » فعيل است به معنى مفعول . مسروق گفت : درختان بهشت از ساق تا به سر به ميوه منظوم باشند ( 5 ) ، و ميوهء او به بزرگى مانند شكم سبوى ( 6 ) باشد ، و جويهاى او ( 7 ) بر روى زمين رود ( 8 ) و اين جا در آيت مراد درختان دنياست و مورد آيت تذكير نعمتهاى خداى است - جلّ جلاله .

--> ( 1 ) . آد : كه آن را آدميان قوت سازند . ( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 3 ) . آد ، كا ، گا : حب ، چاپ شعرانى ( 10 / 271 ) : و حب . ( 4 ) . آد ، گا : خرماى . ( 5 ) . آد ، كا ، گا : باشد . ( 6 ) . آد ، گا : تله ، گا : به بزرگى ميان تله . ( 7 ) . آد ، گا : آب . ( 8 ) . آد ، گا : مىرود .