بر تو ، و بعضى آن كه نگفتيم . * ( وَما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه ، ) * و هيچ پيغامبر را نباشد و خود نتواند كه آيتى و دلالتى آرد الا به فرمان خداى تعالى . * ( فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّه ، ) * چون فرمان خداى درآيد ، حكم بكنند به حق و درستى . * ( وَخَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ ، ) * و باطل كاران آن جا زيان كار شوند . * ( اللَّه الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَنْعامَ ، ) * گفت : او آن خداى است كه بيافريد براى شما چهار پايان ، از اسب و شتر و خر و گاو و گوسپند تا بهرى از آن بر نشينى كه نشستنى باشد و ركوب را شايد ، و بهرى از آن مىخورى كه خوردن را شايد . * ( وَلَكُمْ فِيها مَنافِعُ ، ) * و شما را در اين چهار پايان منافعى و سودهايى است . و هى جمع « منفعة » ، و آن مصدر است چون : « نفع » ، الا انه جعل اسما ثم جمع . و قيل : [ 148 - ر ] اراد به موضع النفع ، فلهذا جمع على منافع لان المصدر لا يثنى و لا يجمع . * ( وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْها حاجَةً ، ) * و تا بر اين چهار پايان به حاجتى رسى كه شما را در دل بود از تجارت و حج و زيارت و كارهايى كه باشد دينى و دنيايى ، و مثله قوله : وَتَحْمِلُ أَثْقالَكُمْ إِلى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بالِغِيه إِلَّا بِشِقِّ الأَنْفُسِ ( 1 ) . . . * ( وَعَلَيْها وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ ، ) * و شما را بر اين چهارپايان و بركشتيها حمل مىكنند و مىنشانند ، و مثله قوله : . . . وَحَمَلْناهُمْ ( 2 ) فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ( 3 ) . يُرِيكُمْ ، و خداى تعالى با شما مىنمايد آيات و ادلت و حجج خويشتن . أَيَّ آياتِ اللَّه تُنْكِرُونَ ( 4 ) * ( كدام آيات ( 5 ) را از آيات خداى منكرى ، يعنى آيات او به روشنى و وضوح به حدى ( 6 ) است كه آن را انكار نتوان كردن . * ( أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ ، ) * گفت : نمىروند در زمين تا بنگرند كه چون بوده است عاقبت آنان كه پيش ايشان بوده‌اند . * ( كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ ، ) * بيش ( 7 ) ايشان بوده‌اند و سخت قوتتر و آثار در زمين . و نصب هر دو بر تميز است . * ( فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ ، ) * بنگريزانيد ( 8 ) از ايشان آنچه ايشان كسب كرده بودند . و « ما » موصوله است ،

--> ( 1 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 7 . ( 2 ) . اساس ، آب ، آج : ما ، گا : و حملناكم كه با توجه به قرآن تصحيح شد . ( 3 ) . سورهء اسراء ( 17 ) آيهء 7 . ( 4 ) . اساس : ينكرون . ( 5 ) . ما ، لا : آيت . ( 6 ) . اساس : به خداى ، به قياس نسخهء آج ، تصحيح شد . ( 7 ) . ما ، آد : بيش از . ( 8 ) . ما : بنگردانند ، لا : بنگزيرانيد ، گا ، آد : سود نكرد .