* ( كاظِمِينَ ) * ، خشم و حزن فرو مىبرند ، و كاظم آن را گويند كه چيزى بر كراهيت فرو برد ، از اين جا گويند : كظم غيظه . ايشان نيز آنچه در دل دارند ، بر زبان نيارند راندن ، فرو مىبردند ( 1 ) و عرب چاه تنگ و قربهء پر از آب را « كاظمه » و « كظامه ( 2 ) » گويند ، و قال : يخرجن من كاظمة الخص الخرب يحملن عباس بن عبد المطلب و نصب « كاظمين » بر حال است از مفعول و عامل در او * ( وَأَنْذِرْهُمْ ) * است . * ( ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلا شَفِيعٍ يُطاعُ ، ) * گفت : ظالمان را نباشد هيچ خويشى [ 131 - ر ] و نه شفاعت خواهى كه او را طاعت دارند . و اصحاب وعيد را به اين آيت تمسك نبود در نفى شفاعت ، از چند وجه : يكى آن كه ، تخصيص ظالم كنيم به كافر ، لادلة ( 3 ) دلت عليه . قال اللَّه تعالى : . . . إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ( 4 ) . . . ، وَالْكافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ ( 5 ) . ديگر آن كه ، خداى تعالى نفى شفيع كرد مطاع و شفيع خود مطاع نباشد ، مجاب باشد ، چه درجت شفيع دون درجت مشفوع إليه باشد ، و درجت مطاع بالاى درجت مطيع باشد ، پس اين مناقضه بود ، خداى تعالى نفى شفيعى كرد مطاع ، نفى شفيعى مجاب نكرد . و معنى و فايدت آن است كه ، كسى ايشان را از چنگال عذاب من بقهر بيرون نتواند كرد ، انما ( 6 ) شفيعان كه شفاعت كنند بر وجه سؤال و استكانت و خشوع كنند تا ايشان را اجابت كنند . * ( يَعْلَمُ خائِنَةَ الأَعْيُنِ ، ) * گفتند : مراد به « خاينه » ، خيانت است ، نظيره قوله : . . . وَلا تَزالُ ( 7 ) تَطَّلِعُ عَلى خائِنَةٍ مِنْهُمْ . . . ( 8 ) ، اى ، خيانة . و گفتند : بر اضافت است على سبيل التمييز و التبيين من باب خاتم فضه و باب ساج ، اى يعلم الخائنة ( 9 ) من الأعين ، گفت : خداى تعالى داند خاينهء چشمها ، و گفتند : داند چشم خاينه را از

--> ( 1 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : مىبرند . ( 2 ) . ما ، گا ، آد : كاظم و كاظمه . ( 3 ) . آب : لا دلاله ، آج ، ما : لدلالت ، گا : دلالة ، آد : و دلالة . ( 4 ) . سورهء لقمان 31 آيهء 13 . ( 5 ) . سورهء بقرة 2 آيهء 254 . ( 6 ) . ما ، گا ، آد : اما . ( 7 ) . در نسخهء اساس ، آب ، آج : « لا يزال » كه به قياس قرآن و ساير نسخ تصحيح شد . ( 8 ) . سورهء مائدة 5 آيهء 13 . ( 9 ) . اساس : فعلم الخيانة ، به قياس با نسخهء آج ، تصحيح شد .