يافتن . و نصب او بر حال است از فاعل و عامل در او « سعوا » باشد . * ( أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ ) * ، ايشان آنند كه ايشان را عذابى باشد از عذابهاى سخت مولم موجع . ابن كثير و يعقوب و عاصم به روايت حفص خواندند : « اليم » ، برفع على صفة العذاب ، و باقى قرّا مجرور خواندند ، على صفة الرّجز ، و الرّجز هم عذاب باشد و تكرار براى اختلاف لفظ كرد . و گفتند : رجز ، اشدّ العذاب باشد و الرّجز ، ( 1 ) الرّجس ، و قيل النّتن ، و الرّجز ، الصّنم ، فى قوله : وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ( 2 ) و الرّجز و الرّجز ، لغتان . و « من » تبيين را باشد ، اى ، عذاب من جملة العذاب الأليم . * ( وَيَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ ) * ، گفت : ببينند آنان كه ايشان را علم دادند يعنى مؤمنان اهل كتاب ، عبد اللَّه سلام و اصحابش . قتاده گفت : مراد اصحاب رسولاند . رؤيت ، به معنى علم است ، متعدّى به دو مفعول ، مفعول اوّل او « الَّذى » است و دوم قوله : « هو الحقّ » ، يعنى ، چنان مىدانند خداوندان علم كه اين كتاب كه بر تو انزله كرده‌اند ، حق است ، يعنى ، قرآن . * ( وَيَهْدِي إِلى صِراطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ) * ، و اين قرآن رهنماى است به ره خداى عزيز حميد ، يعنى ، [ 15 - ر ] خداوند قوى بىهمتا مستحق حمد يعنى ، طريق اسلام . * ( وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ، گفتند : آنان كه كافر شدند بر سبيل استهزا : * ( هَلْ نَدُلُّكُمْ ) * ، ره نمايم شما را بر مردى كه خبر مىدهد كه چون شما بميرى و پوسيده و مفصّل و مقطَّع شوى بغايت پوسيدگى ، شما را دگر باره باز خواهد آفريدن خلقى نو ؟ اين قول منكران بعث و نشور است و مراد به آن مرد كه اين مىگويد ، رسول است - صلَّى اللَّه عليه و آله . * ( أَفْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً ) * ، « الف » استفهام است براى آن مفتوح و مقطوع است ، و « الف » افتعال محذوف است ، لاجتماع الهمزتين ، و دليل و قرينهء او « ام » كه معادل همزهء استفهام باشد . گفتند كافران : كه اين محمّد دروغى فرو بافت بر خداى ( 3 ) يا ديوانه است ؟ * ( بَلِ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ فِي الْعَذابِ وَالضَّلالِ الْبَعِيدِ ) * ، خداى تعالى خبر داد ، گفت : اين هيچ دو نيست ، بل آنان كه به قيامت ايمان ندارند

--> ( 1 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : ايضا . ( 2 ) - سورهء مدثّر ( 74 ) آيهء 5 . ( 3 ) - دا ، افزوده : ام به جنّة ، و الجنّه ، الجنون هاهنا ، و الجنّة ، الجنّ ايضا ، فى قوله : * ( مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ ) * [ سورهء ناس آيهء 6 ] .