نادوخته پوشيدندى و اندام ايشان ظاهر بودى . كلبى گفت : جاهليّت عبارت است از آن روزگار كه ابراهيم - عليه السّلام - در او بزاد ، چه در آن روزگار زنان پيرهن از درّ نظم كردندى و در پوشيدندى ، و جز آن جامهء ديگر نداشتندى و به بازار و مجمع مردان در آمدندى ، و اين در روزگار نمرود بود ، و خلقان همه كافر بودند . حكم گفت : جاهليّت آن روزگار بود كه در ميان ( 1 ) آدم بود و نوح و آن هشتصد ( 2 ) سال بود ، و در آن روزگار زنان زشت بودند و مردان نكو ، پس زنان به مردان رغبت كردندى و در مردان آويختندى . عكرمه گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : جاهليّت ميان ادريس بود و نوح - عليهما السّلام - و آن هزار سال بود و دو بطن ( 3 ) از فرزندان آدم ( 4 ) . در آن عهد بطنى ساكنان سهل بودند و بطنى ساكنان جبل . و مردان كهستان ( 5 ) نكو روى بودند و زنان زشت ، و مردان سهل زشت بودند و زنان نكو . ابليس بيامد بر صورت غلامى و خويشتن ( 6 ) به مزدورى به مردى داد از اهل سهل و آنگه ناى و پيشه‌اى بساخت و آن مىزد . مردم آوازى شنيدند كه هرگز نشنيده بودند . بر او مجتمع شدندى و آن مىشنيدندى . خبر در نواحى برفت ، مردمان كهستان ( 7 ) به آن جا آمدند به نظارهء آن ، وعيدى بساختند ، و همهء مردم مجتمع ( 8 ) شدندى آن روز ، و زنان خويشتن بياراستندى و آن جا آمدندى . و مردم ( 9 ) از اهل كوه آن جا آمد در روز عيد ايشان ، و زنان را بديد و جمالشان برفت و مردم كهستان ( 10 ) را خبر داد . ايشان بيامدند و آن جا مقام كردند و زنان به مردان مايل شدند و مردان به زنان ، و فواحش آشكارا شد ، فذلك قول اللَّه ( 11 ) : * ( وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الأُولى ) * . قتاده گفت : هر روزگار كه پيش اسلام بوده است آن را جاهليّت خوانند .

--> ( 1 ) . آط ، آج ، لب : كزميان ، آب ، مش : كه از . ( 2 ) . آط ، لب : هشتصد . ( 3 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش بودند . ( 4 ) . آج ، لب و . ( 10 - 7 - 5 ) . آب ، آج ، لب ، مش ، كا : كوهستان . ( 6 ) . مش ، كا را . ( 8 ) . آب ، مش : مستمع . ( 9 ) . آط ، آب ، كا : مردى . ( 11 ) . آط ، آب ، مش : و ذلك قوله .