آنگه گفت : * ( وَلَنُذِيقَنَّهُمْ ) * ، تا ( 1 ) بچشانيم ايشان را از عذاب كمتر و نزديكتر . * ( دُونَ الْعَذابِ الأَكْبَرِ ) * ، جز عذاب مهتر و بزرگتر . ابّى بن كعب و ابو العاليه و ضحّاك و حسن و ابراهيم گفتند : عذاب ادنى رنجها و مصائب دنياست و بيماريها و بلاهاى دنيا . عكرمه گفت : حدّ است و رجم [ 236 - ر ] و تعزير ( 2 ) . و عبد اللَّه مسعود گفت و عبد اللَّه بن الحارث : ( 3 ) قتل بليغ ( 4 ) است در روز بدر . مقاتل گفت : قحط است كه در مكّه بود هفت سال تا مردم هر مردار كه يافتند بخوردند ، و هر استخوان و آنچه يافتند . مجاهد گفت : عذاب ( 5 ) گور است ، و عذاب اكبر باتّفاق عذاب دوزخ است . باقر - عليه السّلام گفت : عذاب اكبر خروج مهدى آل محمّد بود بر ايشان ( 6 ) . * ( لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ) * ، تا همانا باشد كه باز آيند و توبه كنند ، و اين عذاب ادنى لطف شود ايشان را در آنچه ايمان آرند و اختيار طاعت كنند تا عذاب اكبر از ايشان بگردد . * ( وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآياتِ رَبِّه ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْها ) * ، گفت : كيست ظالمتر از آن كس كه او را ياد دهند آيات من آنگه اعراض كند از آن و عدول نمايد ، يعنى ، از او ظالمتر بر نفس خود و جالبتر مضرّت را به خويشتن كس نباشد . آنگه گفت : * ( إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ ) * ، ما از گناهكاران انتقام خواهيم كشيدن . گفتند : مراد به مجرمان ، مشركانند در آيت . معاذ جبل روايت كند ( 7 ) كه رسول - عليه السّلام - گفت : سه كار ( 8 ) است كه هر كه ( 9 ) بكند مجرم شود : هر كس كه رايتى بندد بناحق ( 10 ) يا در مادر و پدر عاقّ شود ، يا با ظالمى برود تا او را يارى كند . آنگه برخواند : * ( إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ . ) *

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : ما . ( 2 ) . كذا : در اساس ، به قياس با ديگر نسخه بدلها و با توجه به معنى تصحيح شد . ( 3 ) . آط ، آب : عبد الله ابى الحارث ، كا : عبد الله بن الحرث . ( 4 ) . آب ، مش : به تيغ . ( 5 ) . چاپ شعرانى ( 9 / 99 ) ادنى عذاب . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : بود ايشان را . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : روايت كرد . ( 8 ) . آط ، آب ، آج ، لب آن ، كا : هر كس كه . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : هر كس كه . ( 10 ) . آب : رايتى بنا حق بر كرد .