به وقتى ( 1 ) نام زد كه آن را مقدّر كرده‌اند على وتيرة واحدة . حسن بصرى گفت : مراد به « اجل » اين جا قيامت است . * ( وَأَنَّ اللَّه بِما تَعْمَلُونَ ) * [ 228 - پ ] * ( خَبِيرٌ ) * ، و خداى به آنچه شما مىكنى داناست . * ( ذلِكَ بِأَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ ) * ، گفت معنى آن است كه : ذلك لتعلموا بانّ اللَّه هو الحقّ ، يعنى اين براى آن كرد تا بدانى كه او خداى ( 2 ) است بدرستى و راستى ، و آنچه شما بدون او مىپرستى و مىخوانى از بتان و ساير طواغيت و معبودان ، همه باطلند ( 3 ) . * ( وَأَنَّ اللَّه هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ) * ، و او خداى بزرگوار و بزرگ است . * ( أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّه ) * ، و نيز ( 4 ) نمىدانى كه كشتى در دريا كه مىرود به امر و فرمان و تسخير و تذليل و نعمت و منّت او مىرود . * ( لِيُرِيَكُمْ مِنْ آياتِه ) * ، تا با شما نمايد بعضى آيات و عجايب خود . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ ) * ، در اين علاماتى و عجايبى هست هر صابرى شاكر را كه بر بلا صابر باشد ( 5 ) و بر نعمت شاكر . و « فعّال » و « فعول » هر دو بناى مبالغت باشد . و گفتند ( 6 ) مراد آن است كه : لآيات لكلّ مؤمن ، براى آن كه هر مؤمنى صبور و شاكر باشد ، چه ايمان مشتمل است بر اين دو خصلت ، من قوله - عليه السّلام : الايمان نصفان ، نصف شكر و نصف صبر ، گفت : ايمان بر دو نيمه است ، يكى نيمه شكر و يكى نيمه صبر . * ( وَإِذا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ ) * ، آنگه حديث را كبان دريا كرد و نعمت او با ايشان ، و كفران ايشان به آن نعمت ، گفت : چون بپوشد ( 7 ) ايشان را ، يعنى چون بنزديك ايشان رسد موجى در دريا بنزديك آن باشد كه به سر ايشان در آيد و ايشان را باز پوشد . * ( كَالظُّلَلِ ) * ، مقاتل گفت : كالجبال ، چون كوهها . كلبى گفت : كالسّحاب ، چون ابر . و « ظلل » ، جمع ظلَّه باشد ، و ظلَّه سايه‌بان بود ، موج را به آن تشبيه كرد در كثرت و

--> ( 1 ) . آط ، آب ، مش مسمّى ، آج ، لب مسمّاة . ( 2 ) . آط ، آب ، آج ، لب : گفتند : معنى آن است كه او اين به آن توانست كه خداى . ( 3 ) . آج ، لب بر باطلاند . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : و تو . ( 5 ) . آج ، لب : صابر شده . ( 6 ) . آب : گفته‌اند . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : برسد .