شما از تازى و پارسى و هندى و رومى و جز آن - الى مالا يحصى كثرة ] ( 1 ) ، و اختلاف الوان شما از سياه و سپيد ( 2 ) و سرخ و زرد و اسمر ، و شما همه از يك پدر و مادرى از آدم و حوّا . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِلْعالِمِينَ ) * ( 3 ) * ( ) * ، در اين دلايلى هست عالميان و جهانيان را . حفص تنها خواند : « للعالمين » ، به كسر « لام » ، يعنى دانايان ( 4 ) را . * ( وَمِنْ آياتِه مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهارِ وَابْتِغاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِه ) * ، اين از آن جمله است كه گفتيم ( 5 ) : العرب تلفّ الخبرين لفّا فترمي بهما رميا ثقه بانّ المخاطب يضع كلَّا منهما موضعه ، عرب دو چيز مختلف بگيرد و در هم پيخته بيندازد ( 6 ) ، چون داند و استوار باشد كه ( 7 ) مخاطب هر يك به جاى خود بداند نهادن ، تقدير آيت آن است كه : منامكم باللَّيل و ابتغاؤكم من فضله بالنّهار ، از ( 8 ) آيات او آن است كه شما را شب پديد كرد تا ( 9 ) بخسبى ( 10 ) ، و روز پديد كرد تا در او طلب معاش كنى . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ) * ، در اين آيتى و علامتى هست آنان را كه بشنوند . * ( وَمِنْ آياتِه يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَطَمَعاً ) * ، از اين آيت « أن » بيفگند لدلالة الكلام عليه ، كقول طرفة - شعر : الا ايّهذا الَّلائمى ( 11 ) احضر الوغى و ان اشهد اللَّذّات هل انت مخلدي اراد ان احضر الوغى ، چه اگر آن تقدير نكنند ، لازم آيد كه فعل مخبر عنه بود و اين صورت نبندد ، چه فعل خبر باشد و مخبر عنه نبود . و بعضى علما گفتند : در كلام تقديم و تأخيرى هست ، و التّقدير : و يريكم البرق من آياته ، گفت : و از آيات و عجايب او آن است كه به شما نمايد برق را ، * ( خَوْفاً وَطَمَعاً ) * ، براى خوف و براى طمع تا از او خايف باشى از صاعقه‌اش ، و طمع دارى به بارانش . و نصب او بر

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از آط افزوده شد . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : سفيد . ( 4 - 3 ) . رك : پاورقى 8 ص 234 . ( 5 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش انّ . ( 6 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آز : و بيندازد در هم پيخته ، چاپ شعرانى ( 9 / 48 ) : و بيندازد در هم پيچيده . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا : چون داند كه . ( 8 ) . آب ، آز : و از . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز كا در او . ( 10 ) . آج ، لب : بخفتيد ، كا : بخسبيد . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : الزّاجرى .