روز رنج نباشد تا حاجت بود به آسايش . * ( وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ ) * ، آنگه گفت : ياد كن اى محمّد آن روز كه ندا كند ايشان را خداى . * ( فَيَقُولُ ) * ، [ گويد ] ( 1 ) : كجا اند آن انبازان من كه دعوى كردى ( 2 ) ؟ و تكرار براى اختلاف فايده است ، استفهام اوّل براى تقرير است تا اقرار دهند بر خود به جهل و آن كه ايشان نه بر حق بوده‌اند در عبادت اصنام ، و دوم براى اظهار عجز ايشان از حجّت و برهان در وقت مطالبهء ايشان - على رؤوس الاشهاد . و هر دو متضمّن است تقريع و ملامت را . آنگه گفت : * ( وَنَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ ) * ، و بيرون آورديم از هر امّتى گواهى . قتاده گفت : گواه هر امّتى ( 3 ) پيغامبرشان باشد كه براى ايشان و بر ايشان گواهى دهد به ( 4 ) آنچه كرده باشند ، بيانش : فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً ( 5 ) . گفته‌اند ( 6 ) : اين گواهان عدول آخرت باشند كه هيچ زمانه از ايشان خالى نبود . * ( فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُمْ ) * ، اين حكايت آن است كه خداى تعالى ايشان را گويد ( 7 ) : گوييم بياريد ( 8 ) حجّت خود بر آنچه گفتى و دعوى كردى . * ( فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّه ) * ، بدانند ( 9 ) كه حق خداى تعالى راست براى آن كه در دنيا ندانسته باشند از آن جا كه نظر نكرده باشند ، در قيامت بضرورت بدانند جملهء معارف كه ايشان را تكليف كرده باشند از عدل و توحيد . * ( وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ ) * ، و گم شود از ايشان آنچه فرو بافته باشند ( 10 ) و بر ساخته در دنيا از بتان و خدايان كه مستحقّ عبادت نباشند . آنگه حق تعالى در قصّهء قارون گرفت ( 11 ) ، گفت : * ( إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى فَبَغى عَلَيْهِمْ ) * - الاية . مفسّران گفتند : قارون پسر عمّ موسى بود براى آن كه او قارون ابن يصهر بن قاهث بن لاوى بن يعقوب بود . و موسى - عليه السّلام - پسر عمران بن

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از آط افزوده شد . ( 2 ) . كردى / كرديد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : امّت . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : و . ( 5 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 41 . ( 6 ) . لب ، آل : گفت . ( 7 ) . آب ، آز : فرمايد . ( 8 ) . آط : به يارى / بياريد . ( 9 ) . آب ، آز : پس بدانند . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : فرا بافته باشند . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : با قصّهء قارون آمد .