عمّار آمد و وليد مغيره . * ( وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ ) * ، و ياد كن اى محمّد آن روز ( 1 ) كه خداى ايشان را ندا كند و گويد : كجااند آن انبازان كه با من فرو داشتى و دعوى كردى ( 2 ) . * ( قالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ ) * ، گويند آنان كه گفتار بر ايشان درست شده باشد ، [ يعنى عذاب بر ايشان واجب شده باشد ] ( 3 ) : * ( رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنا ) * ، خداى ما اينان را كه گمراه كرديم ، از آن جا گمراه كرديم كه ما گمراه بوديم . چون ما غاوى و بيراه بوديم ، ايشان را چون ( 4 ) خود كرديم ( 5 ) . اين ، رؤساى ضلالت گويند و گويند ( 6 ) : اين شياطين گويند . * ( تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ ) * ، امروز تبرّا مىكنيم از ايشان با تو . * ( ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ ) * ، ايشان ما را نمىپرستيدند ( 7 ) ، نظيره قوله : إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا ( 8 ) . * ( وَقِيلَ ادْعُوا شُرَكاءَكُمْ ) * ، و گويند روز قيامت كافران را و بتپرستان را : بخوانى انبازان خود را ، يعنى آنان را كه انباز خداى ( 9 ) كردى . * ( فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ ) * ، بخوانند ( 10 ) ايشان را ، ايشان جواب ندهند . * ( وَرَأَوُا الْعَذابَ ) * ، و عذاب بينند ( 11 ) . * ( لَوْ أَنَّهُمْ كانُوا يَهْتَدُونَ ) * ، اگر ايشان مهتدى و راه يافته بودندى ، و جواب « لو » ( 12 ) بيفگند لدلالة الكلام عليه ، و التّقدير : لما رأوا العذاب ، اگر مهتدى بودندى عذاب نديدندى ( 13 ) . و گفته‌اند : معنى آن است كه ايشان خواستند ( 14 ) وقت آن كه عذاب بينند كه مهتدى بودندى تا عذاب نديدندى . * ( وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ ) * ، و آن روز كه خداى ندا كند ايشان را و گويد چه جواب دادى

--> ( 1 ) . آل را . ( 2 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، آل ، مش : فرو داشتيد و دعوى كرديد ، كا : دعوى كرديد . ( 3 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد . ( 4 ) . آج ، آل ، لب ما . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها گفتند . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : و گفتند . ( 7 ) . آب ، آز : نپرستيدند ، كا : نمىپرستند . ( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 166 . ( 9 ) . آط ، آب ، آز ، مش : انبازان خداى . آج ، لب ، آل ، كا : انبازان خود . ( 10 ) . آج ، لب ، آل ، آز ، كا : بخوانيد . ( 11 ) . آج ، لب ، آل : ببينند . ( 12 ) . آز ، آل ، كا : او . ( 13 ) . آج ، لب : عذاب نيافتندى . ( 14 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش ، كا : خواستندى ، آز : ايشان را خواستندى .