* ( وَكَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَها ) * ، آنگه گفت : بس كه ما هلاك كرديم از شهرى كه ( 1 ) ايشان را بطر آمد از معيشت و آسايش زندگانى خود تا كافر و طاغى شدند . عطا گفت : معنى آن است كه ايشان زندگانى به بطر كردند ، و اضافت فعل با قريه كرد در لفظ و در معنى مضاف است با اهل او . امّا نصب « معيشت » محتمل است چند وجه را : يكى آن كه نزع كرده باشند جرّ ( 2 ) را ، فلمّا حذف حرف الجرّ وصل ( 3 ) الفعل فعمل ، و التّقدير : بطرت في معيشتها ، و مثله قوله : وَلا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ ( 4 ) . و وجه ديگر آن است كه : ضمّن بطر [ معنى ] ( 5 ) كفر لأنّ فى البطر معنى كفران النّعمة ، فكأنّه قال : كفرت معيشتها ، و مثله قوله : لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ ( 6 ) . . . ، لا يقال آلى منه الا انّه لمّا ضمّن آلى معنى بعد عدّاه به من . فرّاء گفت : نصب او بر تمييز ( 7 ) است ، براى آن كه معنى آن است كه : ابطرتها ( 8 ) معيشتها ، جز آن است كه فعل از او ببرد و با « قريه » اسناد كرد ، و مثله قولك ( 9 ) : طاب زيد نفسا ، [ اى طابت نفسه ، و قوله : فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْه نَفْساً ( 10 ) ] ( 11 ) ، و لم يعتدّ بالاضافة ، كما قال الشّاعر بالالف و اللَّام ، في قوله : و لا بغرارة ( 12 ) الشّعر الرّقابا ( 13 ) فتلك مساكنهم [ 190 - پ ] لم تسكن من بعدهم الَّا قليلا ، آن مسكنها و خانه‌هاى ايشان مسكون نبود ايشان را الَّا روزى چند ، يعنى بس روزگار نماندند در

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آب و كا ما . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : باشد حرف جرّ . ( 3 ) . چاپ شعرانى ( 8 / 475 ) : و حمل . ( 4 ) . سورة بقره ( 2 ) آيهء 235 . ( 5 ) . اساس : ندارد ، از آب افزوده شد ، آط : يعنى . ( 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 226 . ( 7 ) . آط ، آج ، لب ، آل ، مش ، كا : تميز . ( 8 ) . آج ، لب ، آل : ابطرتهما ، چاپ شعرانى ( 8 / 475 ) : ابطر بها . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : قوله . ( 10 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 4 . ( 11 ) . اساس : ندارد ، از آط افزوده شد . ( 12 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آز ، آل : بفرارة ، مش : بقراة ، كا : بقرارة . ( 13 ) . آب ، آز : الرفيا .