* ( وَلكِنَّا أَنْشَأْنا قُرُوناً ) * ، و لكن ما بيافريديم گروهانى ( 1 ) را . * ( فَتَطاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ ) * ، عمر بر ايشان دراز شد ، عهد ما فراموش كردند و امر ما ترك كردند ، نظيره قوله : فَطالَ عَلَيْهِمُ الأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ ( 2 ) . * ( وَما كُنْتَ ثاوِياً فِي أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا ) * ، و تو مقيم نبودى در ميان اهل مدين ، و آيات ما بر ايشان مىخواندى ( 3 ) . * ( وَلكِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ ) * ، و لكن ما فرستاديم تو را به پيغامبرى ، و كتابى بر تو فرو فرستاديم كه اين قصّه‌ها در آن جا شرح داديم بر تو ، تا ( 4 ) بر ايشان حكايت كنى ، و اگر نه آنستى تو از كجا دانستى آنچه آن جا رفت . * ( وَما كُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَيْنا ) * ، و اى محمّد تو به جانب كوه طور نبودى چون ما ندا كرديم موسى را كه اى موسى كتاب بستان به قوّت . وهب منبّه گفت ، موسى - عليه السّلام - در مناجات گفت : الهى محمّد را به من نماى ، خداى تعالى گفت : تو او را در نيابى ، اگر خواهى تا امّت او را ندا كنم تا تو آواز ايشان بشنوى ؟ گفت : بلى يا ربّ ، خداى تعالى ندا كرد ، گفت : يا امّة احمد ( 5 ) . از اصلاب پدران آواز دادند : لبيك و سعديك ، و اين قول آنان ( 6 ) باشد كه « ذرّ » گويند ، و آن درست نيست . عمرو بن جرير گفت در اين آيت كه : اين ( 7 ) ندا آن بود كه [ 185 - پ ] خداى تعالى گفت : يا امّة احمد ( 8 ) ، من شما را اجابت كردم پيش از آن كه [ دعا كردى ، و بدادم شما را پيش از آن كه ] ( 9 ) بخواستى . سهل بن السّاعدىّ روايت كرد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله - كه او گفت در

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : گروهى . ( 2 ) . سورهء حديد ( 57 ) آيهء 16 . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : مدين ايشان و ما بر ايشان مىخوانديم ، چاپ شعرانى ( 8 / 464 ) : مدين كه آيات ما را بر ايشان بخوانى . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها تو . ( 5 ) . آب ، آز ، آل : محمّد . ( 6 ) . آج ، لب : آن . ( 7 ) . آج ، لب ، آل آيت . ( 8 ) . آب ، آز : محمّد . ( 9 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخه آط ، و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .