يا بيشتر . * ( وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ ) * . كوفيان به تنوين خواندند ( 1 ) ، و نصب « يومئذ » بر ظرف ، و اين قراءت عبد اللَّه مسعود است . و باقى قرّاء بر اضافت و كسر « ميم » بى تنوين ، و همچنين فزع يومئذ ، و ايشان از ترس آن روز ايمن باشند ، و اين قراءت بهتر است براى آن كه آن جا « فزع » معرّف باشد ، و بر آن قراءت منكّر ( 2 ) ، چنان كه معنى آن باشد كه يك فزع بود ، و يك فزع بيش باشد آن روز ، بل آن روز همه فزع باشد . * ( وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ ) * ، ابراهيم گفت : مراد به « سيّئة » ، شرك است ، و مراد به « حسنه » ايمان ، گفت بيانش آن خبر كه : ثمن الجنّة لا إله الَّا اللَّه . * ( فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ ) * ، رويهاى ايشان در دوزخ افگنند . و روى كنايت است از جملهء ايشان ، چنان كه گفت : وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ ( 3 ) و : وُجُوه يَوْمَئِذٍ باسِرَةٌ ( 4 ) ، و : وُجُوه يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ( 5 ) و جز آن ، يعنى ايشان را در دوزخ افگنند . * ( هَلْ تُجْزَوْنَ ) * ( 6 ) * ( ) * ، اين از جمله آن جايهاست كه قول در او محذوف است ، يعنى و قيل لهم ، و گويند ايشان را كه : شما را جزا كردند الَّا به آنچه كرده بودى ؟ * ( إِنَّما أُمِرْتُ ) * ، آنگه حق تعالى رسول را گفت بگو اين قوم را كه : مرا فرموده‌اند كه خداى اين شهر را پرستم كه حرام كرد آن را ، يعنى مكّه ( 7 ) كه خداى آن را حرام كرده است و مأمن ساخته تا در او هيچ خون حرام ( 8 ) نريزند ، و هيچ صيد نيازارند ، و هيچ درخت او ( 9 ) نبرند ، و بر كسى ظلم نكنند ، و گياه او ندروند ( 10 ) . و عبد اللَّه عبّاس در شاذّ خواند : « الَّتي حرّمها » ، چنان كه با « بلدة » راجع باشد . * ( وَلَه كُلُّ شَيْءٍ ) * ، و او راست همه چيز يعنى خداى را به خلق و ملك و ملك . * ( وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ) * ، و مرا فرموده‌اند كه از جملهء مسلمانان باشم . * ( وَأَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ ) * ، و مرا فرموده است تا قرآن خوانم . * ( فَمَنِ اهْتَدى ) * ، هر كه او ره

--> ( 1 ) . آز : خوانده‌اند . ( 2 ) . آب ، آز : منكراند . ( 3 ) . سورهء قيامت ( 75 ) آيهء 22 . ( 4 ) . سورهء قيامت ( 75 ) آيهء 24 . ( 5 ) . سورهء عبس ( 80 ) آيهء 38 . ( 6 ) . آط : يجزون ، به قياس با ضبط قرآن مجيد ، تصحيح شد . ( 7 ) . كا را . ( 8 ) . كذا : در همهء نسخه بدلها . ( 9 ) . كذا : درو . ( 10 ) . كا : نچينند .