او براى اقتطاع ( 1 ) مال . و * ( كَفُورٍ ) * ، كافر نعمت باشد ، و هر دو بناى مبالغه است ، و گفته‌اند : مراد به * ( خَوَّانٍ كَفُورٍ ) * ، در آيت آن است كه ، بر ذبيحه نام جز خداى گويد . * ( أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ ) * ( 2 ) ، دستورى دادند آنان را كه كالزار ( 3 ) مىكنند . مدنيان و بصريان خواندند ، و از كوفيان عاصم : « اذن » ، به فتح « الف » اضافة الى اللَّه تعالى ، اى اذن اللَّه ، و باقى قرّاء خواندند على الفعل المجهول به ضمّ « الف » . و مدنيان و شاميان خواندند : يقاتلون ، به فتح « تا » على المجهول ، يعنى يقاتلهم المشركون ، يعنى دستورى داد خداى تعالى آنان را كه با ايشان قتال مىكنند [ و باقى قرّاء : يقاتلون ، به كسر « تا » على اضافة الفعل اليهم ، يعنى دستورى داد خداى آنان را كه قتال مىكنند ] ( 4 ) و در كلام محذوفى است ، و التّقدير : في قتال من قاتلهم و اخرجهم من ديارهم من الكفّار ، آيت در شأن مهاجران آمد كه مكّيان ايشان را از سراهاى خود بيرون كردند به ظلم . چون رسول - عليه السّلام - به مكّه بود ، كافران ايذا مىكردند مؤمنان را به انواع ، هرگه نگاه كردى يكى پيش رسول مىآمدى سر شكسته و زده و دشنام دادى ( 5 ) و شكايت كردى ، رسول - عليه السّلام - گفتى : صبر كنى كه مرا خداى قتال نفرموده است هنوز . چون رسول - عليه السّلام - هجرت كرد و با مدينه آمد ، خداى تعالى اين آيت بفرستاد و دستورى داد مؤمنان را در قتال مشركان . و اين اوّل آيتى است كه آمد در باب قتال . و بعضى مفسّران گفتند : اين آيت در باب قومى مخصوص آمد از مسلمانان كه ايشان به ( 6 ) مكّه بمانده بودند ، پس ( 7 ) هجرت . رسول - عليه السّلام - چون بيرون آمدند از مكّه تا با مدينه آيند مشركان ايشان را منع كردند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و رخصت داد ايشان را در قتال آنان كه با ايشان قتال كنند . * ( بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا ) * ، به آن كه بر ايشان ظلم كرده‌اند ، يعنى به سبب آن كه بر ايشان ستم كرده‌اند

--> ( 1 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : انقطاع . ( 2 ) . اساس : يقاتلون ، به قياس با نسخه‌هاى خطى و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : كارزار . ( 4 ) . اساس : افتادگى دارد ، از آط ، افزوده شد . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : داده . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : در . ( 7 ) . مش از .