ايشان به آن نگرويدند و ايمان نياوردند ؟ اگر اين آيات كه ايشان اقتراح كردند بياريم ايمان نيارند . آنگه ايشان را عذاب آيد چنان كه امّت اوّل را [ 24 - ر ] . اهل بصره و نافع و حفص و ابو جعفر خواندند : * ( أَ وَلَمْ تَأْتِهِمْ ) * ، به « تا » لتأنيث ( 1 ) البيّنة ، و باقى قرّاء به « يا » لتقدّم الفعل و حمل البيّنة على معنى البيان - چنان كه در نظاير او رفته است . * ( وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْناهُمْ بِعَذابٍ مِنْ قَبْلِه ) * ، و اگر ما ايشان را بهلاك كرده بودمانى به عذابى ، يعنى به نوعى عذاب پيش از اين ، يعنى پيش از آمدن تو . * ( لَقالُوا ) * ، گفتندى : * ( لَوْ لا ) * ( 2 ) * ( أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا ) * ، چرا پيغامبرى به ما نفرستادى ؟ * ( فَنَتَّبِعَ آياتِكَ ) * ، تا ما متابعت آيات تو كردمانى ( 3 ) . و نصب او بر جواب استفهام است به « فا » . * ( مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزى ) * ، « ان » ، مع الفعل در تأويل مصدر است ، يعنى من قبل الذّلّ و الخزى ، پيش از آن كه ذليل شويم و هالك . * ( قُلْ ) * ، بگو اى محمّد ! * ( كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ ) * ، هر يكى از ما هر دو گروه متربّص و چشم برنهاده است ، انتظار چيزى مىكند ، ما انتظار فتح و ظفر و نصرت مىكنيم از قبل خداى تعالى ، و شما انتظار مرگ ما مىكنى . * ( فَتَرَبَّصُوا ) * ، انتظار كنى ، صورت امر است و مراد تهديد و تقريع . * ( فَسَتَعْلَمُونَ ) * ، كه فرداى قيامت بدانى كه كيست كه خداوند ره راست است ، و كيست كه مهتدى و راه يافته است و بر ره حق و صواب است ، ما يا شما ؟ و در آيات دليل است بر وجوب لطف ، اعنى فى قوله : * ( لَوْ لا يَأْتِينا ) * ، و : * ( لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا ) * ، براى آن كه در او حجّت است و اگر در او حجّت نبودى جارى مجراى آن بودى كه يكى از ما گفتى ديگرى را : هلا فعلت بنا ما لا نحتاج اليه فى الدّين و الدّنيا و لا نفع لنا فيه ، و اين كلامى لغو و ملامتى محال باشد براى آن كه در او حجّتى نباشد . و قوله : * ( مَنْ أَصْحابُ الصِّراطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدى ) * ، « من » ، در هر دو جاى اگر بر موصول ( 4 ) حمل كنند ، يعنى ( 5 ) الَّذي محلّ او نصب باشد [ به ] ( 6 ) * ( فَسَتَعْلَمُونَ ) * ( 7 ) ، و اگر بر استفهام حمل كنند محلّ او رفع باشد - و اللَّه اعلم .

--> ( 1 ) . آط ، آب ، آز : به تاى تأنيث ، آج ، لب : به تا در تأنيث . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها اى هلا . ( 3 ) . آط ، آب ، آج ، لب : كرديمى . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : موصوله . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : به معنى . ( 6 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط ، افزوده شد . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آب و آز : سيعلمون .