و تقدير آن كه : فالقوا * ( فَإِذا حِبالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْه مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى ) * ( 1 ) ، « اذا » ، مفاجات است ، كه نگاه كردى آن چوبها و رسنها چنان مىنمود كه پنداشتى كه از سحر ايشان بخواهند ( 2 ) رفتن . و « اليه » ضمير ( 3 ) ، راجع است با موسى ، براى آن تخييل مىفرمايد كه آن را اصلى نبود - و اين قصّه به استقصا در سورة الاعراف رفته است . * ( فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِه خِيفَةً مُوسى ) * ، موسى از آن در دل خود ترسى يافت ، و ترس موسى نه از آن بود كه در بطلان آن شاكّ ( 4 ) بود ، از آن بود كه نبايد كه جاهلان كه امعان نظر نكرده ( 5 ) باشند گمان برند كه آنچه ايشان كردند جنس آن است كه موسى كرد ، و فرق ندانند كرد ميان شبهت و حجّت از آن كه نظر نكنند . ما موسى را از اين معنى ايمن كرديم و گفتيم مترس كه عاليتر و غالبتر تو خواهى بود . * ( وَأَلْقِ ما فِي يَمِينِكَ ) * ، و آنچه در دست راست دارى بينداز . * ( تَلْقَفْ ) * ، اى تتلقّف ، « تا » ى تفعّل بيفگند تخفيف را ، چنان كه در اخواتش ( 6 ) بيان كرديم . * ( ما صَنَعُوا ) * ، تا فرو برد هر چه ايشان كرده‌اند ( 7 ) ، اى ما صنعوا كيد شىء . ابن عامر خواند : به تشديد « قاف » و رفع « فا » ، و بر اين قراءت محلّ او نصب باشد بر حال . و حفص عن عاصم خواند : * ( تَلْقَفْ ) * ، به سكون « لام » من اللَّقف ، و هو سرعة الاخذ و الاشتراط ( 8 ) . و باقى قرّاء ، « تلقّف » به تشديد و جزم « فا » على جواب الامر . * ( إِنَّما صَنَعُوا كَيْدُ ساحِرٍ ) * ، حمزه و كسائى ، « كيد سحر » خواندند بر فعل ، و باقى قرّاء : * ( كَيْدُ ساحِرٍ ) * ، على الفاعل ( 9 ) . خداى تعالى وحى كرد به موسى كه : چون ايشان چوبها و رسنهاى خود بينداختند ، تو نيز عصا بينداز . او عصا بينداخت اژدها شد ، به يك ساعت آن چهار صد خروار چوب و رسن مار پيكر ساخته مجوّف و مزبّق فرو برد .

--> ( 1 ) . آب بيفگندند ، مش بيفگند . ( 2 ) . آج ، لب : بخواهد ، آز ، مش : نخواهند . ( 3 ) . آج ، لب : و ضمير اليه . ( 4 ) . آب ، آز : شاكه . ( 5 ) . آج ، لب : كرده . ( 6 ) . مش : احوالش . ( 7 ) . آج ، لب : كرده باشند . ( 8 ) . كذا : آط و همهء نسخه بدلها و همچنين چاپ مرحوم شعرانى ( 7 / 473 ) . ( 9 ) . آب ، آز ، مش : على الفعل .