الشيخ أبو الفتوح الرازي

108

روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )

روايت كرده‌اند آن است كه گفت : اللَّهمّ اخرجني من النّار سالما و ادخلنى الجنّة غانما . و قول درست آن است كه : ورود ، مرور و حضور باشد من قول العرب : وردت الماء ، و فلان وارد ، نقيض الصّادر . وارد آن باشد كه به كنار آب شود ، و قال اللَّه تعالى : وَلَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ ( 1 ) . . . ، و قول زهير : فلمّا وردن ( 2 ) الماء زرقا جمامه ( 3 ) وضعن عصىّ الحاضر المتخيّم و قال ذو الرّمّة : وردت اعتسافا و الثّريّا كأنّها على قمّة الرّأس ابن ماء محلَّق دگر آن كه : عموم آيت اقتضاى آن مىكند كه هيچ كس نماند از پيغامبران و امامان و صدّيقان و شهيدان و صالحان و الَّا در دوزخ شود ( 4 ) و آنگه بيرون آيد ( 5 ) ، و اين خلاف اجماع است . دگر آن كه ، خداى تعالى گفت : إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ ، لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها ( 6 ) . . . ، گفت : ايشان دور باشند از دوزخ ، و چگونه دور باشند آنان كه در دوزخ شوند ، و چگونه حسيس و آواز آتش دوزخ نشنوند آنان كه در دوزخ شوند ! و جماعتى سلف اصحاب حديث گفتند : ورود ، به معنى دخول است ، و استدلال كردند بقوله تعالى حكاية عن فرعون : يَقْدُمُ قَوْمَه يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ ( 7 ) . . . ، و بقوله : إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ ، لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها ( 8 ) . . . ، و در اين معنى چند خبر روايت كردند ، خبرى از كثير بن زياد الرّسانىّ ( 9 ) عن ابى سمير كه او گفت : ما را در بصره خلاف افتاد در ورود . بعضى گفتند : ورود ، مرور باشد و هيچ مؤمن به دوزخ نشود . و بعضى گفتند : ورود ، دخول باشد . من جابر عبد اللَّه انصارى را ديدم ، از او پرسيدم ، اشارت كرد به گوش و گفت : كرباد اين گوشها اگر نه از رسول - عليه السّلام - شنيدم .

--> ( 1 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 23 . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : وردنا ، با توجه به منابع ديگر ، از آن جمله لسان ( 3 / 457 ) تصحيح شد . ( 3 ) . آط : حمامة ، با توجّه به ضبط بدلها و لسان العرب ( 3 / 457 ) تصحيح شد . ( 4 ) . آج ، لب ، آز : شوند . ( 5 ) . آج ، لب ، آز : آيند . ( 6 ) . سورهء انبيا ( 21 ) آيه 101 و 102 . ( 7 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 98 . ( 8 ) . سورهء انبياء ( 21 ) آيهء 98 و 99 . ( 9 ) . آب : الرسالى .