و الإدراك ، يقال : بلغت الكبر و بلغنى الكبر . بر اين قاعده فرق نباشد ميان اتى و مأتى . * ( لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً ) * ، در آن بهشتها نشنوند سخن لغو بى فايده . * ( إِلَّا سَلاماً ) * ، استثناى منقطع است ، المعنى : لكن سلام شنوند و تحيّت از يكديگر و از خداى تعالى ، فى قوله : سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ ( 1 ) . زجّاج گفت ، معنى آن است كه : كلامى نشنوند كه ايشان را در اثم افگند ، بل كلامى شنوند كه ايشان را به سلامت رساند . * ( وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَعَشِيًّا ) * ، و روزى ايشان را مىرسد بامداد و شبانگاه ، يعنى به اوقاتى مقدّر بر تقدير بامداد و شبانگاه ، براى آن كه در بهشت شب نباشد و روز كه در او آفتاب بر آيد و فرو شود . يحيى بن ابي كثير گفت : عرب در روزگار خود هر كس را كه چاشت بخوردى و شام بودى ، بنزديك او گفتندى متنعم است ، خداى تعالى براى اين گفت : * ( بُكْرَةً وَعَشِيًّا ) * . وليد بن مسلم گفت ، زهير بن محمّد را پرسيدم از اين آيت ، گفت : در بهشت شب و روز نباشد ، بل مقدار [ شب ] ( 2 ) حجاب فرو گذارند و به مقدار روز حجاب بردارند . و گفتند : براى آن گفت كه آن كه بر اين وجه [ بود ] ( 3 ) با سلامت ( 4 ) باشد . * ( تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا ) * ، كه آن بهشت است اين كه ما به ميراث [ دهيم ] ( 5 ) از بندگان ما به آن كه پرهيزگار باشد ، و براى آن لفظ ميراث گفت كه ، خداى تعالى - على ما جاء فى الاخبار - براى هر بندهء مكلَّف جايى معيّن كرده است در بهشت و دوزخ ، چون مرد ايمان آرد و اختيار طاعت كند آن جاى او به كافران دهند ، و چون كفر آرد و معصيت كند ، او را به دوزخ برند و جاى او بر طريق ميراث به مؤمنان و متّقيان دهند ، و اين وجهى لطيف است . قوله : * ( وَما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ ) * ، عبد اللَّه عبّاس و ربيع و ضحّاك و مجاهد و ابراهيم گفتند ، سبب نزول آيت آن بود كه رسول - عليه السّلام - جبريل را گفت : چرا

--> ( 1 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 58 . ( 3 - 2 ) . آط : ندارد ، به قياس با نسخهء آج ، افزوده شد . ( 4 ) . آج ، لب : گفت اكل بر اين وجه به سلامت . ( 5 ) . آط و ديگر نسخه بدلها : ندارد ، با توجّه به ترجمهء همين آيه در صفحات قبل آورده شد .