ساعت در پيش دارد ( 1 ) . * ( وَيَجْعَلُونَ لِلَّه ما يَكْرَهُونَ ) * ، و مىكنند خداى را آنچه ايشان كاره‌اند آن را از دختران ، يعنى آنچه به خود نمىپسندند به خداى مىپسندند . * ( وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ ) * ، و زبانشان وصف دروغ مىكند يعنى زبانشان دروغ مىگويد . و اضافت فعل با آلت براى تحقيق اضافت فعل كرد با فاعلش ، كما قال اللَّه : بِما قَدَّمَتْ يَداكَ ، ( 2 ) : فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ ، ( 3 ) . * ( أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى ) * ، دروغ اين است ( 4 ) كه ايشان مىگفتند كه : ايشان را نيكويى خواهد بودن . و محلّ « أنّ » مع اسمها و خبرها [ 95 - ر ] نصب است بر بدل « كذب » . و عبد اللَّه عبّاس و حسن بصرى در شاذّ خواندند : و تصف السنتهم الكذب ، به ضمّ « كاف » و « ذال » و رفع ( 5 ) « با » بر صفت السنة ، و هو جمع كذوب ، كرسول و رسل و صبور و صبر و شكور و شكر ، يعنى وصف مىكنند [ زبانهاى ] ( 6 ) دروغزنشان كه ايشان را نيكى خواهد بودن لا جرم ، حقّا كه ايشان را دوزخ خواهد بودن . * ( وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت : انّهم منسيّون فى النّار ، ايشان را در دوزخ فراموش كنند . و سعيد جبير گفت : « مبعدون » ، بدور كرده باشند . مقاتل گفت : متروكون ، رها كرده باشند . قتاده گفت : معجّلون الى النّار ، ايشان را به دوزخ شتابانند ( 7 ) . فرّاء گفت : مقدّمون إلى النّار ، ايشان را تقديم كنند و پيش از همه كس به دوزخ برند . نافع خواند : « مفرطون » به كسر « را » مخفّف ، اى مسرفون . و ابو جعفر خواند : به كسر « را » مشدّد اى مقصّرون مضيّعون امر اللَّه ، تقصير كرده باشند و فرمان خداى ضايع كرده . * ( تَاللَّه ) * ، به خداى ، و اين « تا » از جملهء حروف قسم است و بدل « واو » است و در هيچ اسم نشود مگر در اين يك اسم كه اللَّه است . * ( لَقَدْ أَرْسَلْنا ) * ، به خداى كه ما

--> ( 1 ) . همهء نسخه‌ها بجز قم : ندارد . ( 2 ) . سورهء حج 22 آيهء 10 . ( 3 ) . سورهء شورى 42 آيهء 30 . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : آن است . ( 5 ) . قم : ندارد . ( 6 ) . اساس : ندارد ، به قياس با قم ، افزوده شد . ( 7 ) . قم : ايشان به دوزخ شتابند ، آز : ايشان را به دوزخ شتا باشد كذا .