گفت : مواقر ، گران بار . فرّاء و أخفش گفتند : شقّاقة ( 1 ) للماء بصدورها ، به سينه آب مىشكافد ( 2 ) ، مجاهد گفت : مواخر ، و دافع الرّياح ( 3 ) و الرّياح ( 4 ) لا تدفعها ( 5 ) ، او باد را دفع كند و باد او را دفع نكند . ابو عبيد ( 6 ) گفت صوايح ، آواز كنند ، و مواخر ، فواعل باشد ، واحدتها ماخرة من المخر ، و هو الدّفع و الشّقّ ، و المخر صوت هبوب الرّيح ( 7 ) إذا اشتدّ ، و مخر الأرض ، شقّها . و يقال : امتخرت الرّيح و تمخّرتها [ 87 - ر ] إذا نظرتها ( 8 ) من أين تهبّ . و منه الحديث : إذا أراد احدكم البول فليتمخّر الرّيح ، أى لينظر ( 9 ) من أين مجراها ( 10 ) و هبوبها فيستدبرها لئلَّا تردّ ( 11 ) عليه البول . و اصل كلمت دفع و شقّ است چنان كه گفتيم . * ( وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه ) * ، و نيز مسخّر بكرده است براى شما ( 12 ) تا طلب كنى از فضل و نعمت او ( 13 ) ، يعنى طلب روزى كنى ( 14 ) در او بر طريق ( 15 ) تجارت . * ( وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * ، و تا همانا شاكر باشى و شكر خداى كنى . * ( وَأَلْقى فِي الأَرْضِ ) * ، و از جملهء نعمتهاى او بر شما آن است كه كوهها را بر زمين افگند تا زمين را چون ميخ باشد ، و رواسى صفت محذوفى است ، اى جبالا رواسى ، من رست ، اى ثبتت ، واحدتها راسية . * ( أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ ) * ، أى لئلا تميد بكم . تا شما را بنخسپاند ( 16 ) و ماد يميد ، اى مال يميل . و مثله قوله : يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا ( 17 ) . . . ، و المعنى ، لئلَّا تضلَّوا ، براى آن كه بيان براى نفى ضلال باشد ، و فرّاء گفت در هر دو آيت كه معنى آن است كه : كراهة أن تميد بكم و كراهة أن تضلَّوا ( 18 ) ، يعنى اين نكرد ( 19 ) ، كه نخواست تا ( 20 ) شما گمراه شوى يا زمين بگردد به شما . و اصل

--> ( 1 ) . آب ، آز : شقاقة . ( 2 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : مىشكافند . ( 3 ) . قم ، آط ، آب ، آز : للرّياح . ( 4 ) . قم : و الرّماح . ( 5 ) . اساس : لا يدفعها ، با توجه به نسخهء قم تصحيح شد . ( 6 ) . جميع نسخه‌ها : ابو عبيده . ( 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : الرّياح . ( 8 ) . اساس : نظر بها ، با توجّه به ضبط جميع نسخه‌ها تصحيح شد . ( 9 ) . آط ، آب ، آز : لتنظر . ( 10 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : مخراها . ( 11 ) . لب : يردّ . ( 12 ) . آط ، آج ، لب دريا . ( 13 ) . لب : و به نعمت او . ( 14 ) . لب : كند . ( 15 ) . آج ، لب : به طريق . ( 16 ) . آط ، آب ، آز : بنچسپاند ، آج ، لب : نپخشايد . ( 17 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 176 . ( 18 ) . لب : يضلَّوا . ( 19 ) . قم ، آط ، آب ، آز : بكرد ، آج ، لب : كرد . ( 20 ) . آط ، آز ، آب ، آج ، لب : كه .