و اصل او ابعاد السّائمة ( 1 ) فى المرعى ( 2 ) . و منه : السّوم فى البيع لارتفاع فى الثّمن و الزّيادة فيه . و منه قوله - عليه السّلام : لا يدخلنّ أحدكم في سوم أخيه ، أى لا يزيد عليه فى الثّمن إذا أراد شراه ( 3 ) . و منه قولهم ( 4 ) : سامه الخسف إذا كلَّفه لأنّه العلوّ و الشّطط . * ( يُنْبِتُ لَكُمْ ) * ، مىروياند - على الحال - يا بروياند - بر استقبال ( 5 ) براى شما . عامّهء قرّا خواندند : ينبت ، بالياء ( 6 ) . و المعنى : ينبت اللَّه . و عاصم به روايت مفضّل و حمّاد و يحيى : به « نون » خواندند . على إخبار اللَّه عن نفسه . * ( بِه ، ) * به آن ، يعنى به آن آب باران . * ( الزَّرْعَ ) * ، انواع كشت و زيتون و درختان خرما و انگور و از همهء ميوه‌ها . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ ) * ، در اين آياتى و علاماتى و دلالاتى هست [ آنان را كه نظر و تفكّر كنند . * ( وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ ، ) * و مسخّر بكرد براى شما شب و روز و آفتاب و ماه و ستارگان تا براى منافع شما مىگردد به علم او به مصالح شما . و قوله : * ( مُسَخَّراتٌ ) * ، نصب بر حال است از مفعول . و حفص خواند عن عاصم : و النّجوم مسخّرات بأمره ، بر ابتدا و خبر ، و باقى قرّاء به نصب هر دو خواندند ، عطفا ( 7 ) على ما في قوله من : * ( اللَّيْلَ وَالنَّهارَ ) * . و التّسخير ، التّذليل و منه السّخريّة لأنّ السّاخر يذلَّل المسخور منه . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ ) * ، در اين آياتى و دلالاتى هست ] ( 8 ) عاقلان را . * ( وَما ذَرَأَ لَكُمْ ) * ، « ما » موصوله است و محلّ او نصب است ، عطفا على قوله : * ( وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ ) * و نيز مسخّر بكرد آنچه آفريد براى شما . و « الذّرء » ، الخلق ، يقال : ذرأ اللَّه الخلق و برأهم ، اى خلقهم . و اصل كلمات اظهار الشّىء بالايجاد ( 9 ) باشد ، و منه ، ملح ذرآنىّ ، اذا كان ظاهر البياض : * ( مُخْتَلِفاً أَلْوانُه ) * ، نصب او بر حال است از مفعول و رفع ( 10 ) « الوانه » به مختلفا ( 11 ) است ، لأنّ اسم ( 12 ) الفاعل يعمل عمل الفعل . به الوان ( 13 )

--> ( 1 ) . اساس : السّامة با توجه به قم تصحيح شد . ( 2 ) . اساس : الرعى ، به قياس نسخهء قم ، تصحيح شد . ( 3 ) . قم : شراوه . ( 4 ) . قم : قوله . ( 5 ) . آط ، آج ، لب : و استقبال . ( 6 ) . قم : به « يا » . ( 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : عطف . ( 8 ) . عبارات داخل قلَّاب [ ] از اساس ساقط است ، از قم آورده شد . ( 9 ) . آج ، لب : الايجاب . ( 10 ) . قم : رافع . ( 11 ) . قم : مختلفا ، آب ، آز ، آج ، لب : به مختلف . ( 12 ) . قم ، آب ، آز : الاسم . ( 13 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : با الوان .