محتمل بود ( 1 ) . يكى مصدر را ( 2 ) لا من لفظه ( 3 ) ، و هو قوله : * ( اشْتَرى ) * ، لأنّ فيه [ معنى ] ( 4 ) الوعد ، كانّه [ قال : ] ( 5 ) اشترى وعدا كما يقال : اعجبنى الشىء حبّا شديدا . و ديگر آن كه ، « وعد » در كلام مقدر باشد ، اى وعد ذلك وعدا واجبا عليه الوفاء به ، و از دو وجه وفا كردن به دو واجب است : يكى آن كه ( 6 ) جزاست بر عمل و ثواب بر جهاد ، و اين واجب است . و دگر ( 7 ) انجاز وعد است و خلف وعد ( 8 ) قبيح باشد ، و اين مشتمل بود ثواب و عوض را ، ثواب بر يقتلون ، و عوض بر يقتلون . * ( فِي التَّوْراةِ وَالإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ ) * . زجّاج گفت : آيت دليل مىكند بر آن كه جهاد واجب بوده است بر قوم موسى و عيسى چنان كه بر امت محمد - صلى اللَّه عليه و آله و عليهم . * ( فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ ) * ، شادمانه باشيد ( 9 ) به بيعى كه كردى كه در [ او ] ( 10 ) همه سود است و هيچ زيان نيست . و لفظ بيع و شرى در آيت مجاز است و تشبيه ، يعنى حق تعالى در اين آيات با شما آن مىكند كه معامل ( 11 ) كند با معامل ، از آن كه چيزى بستاند و چيزى بدهد ، و مثله قوله : مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّه قَرْضاً حَسَناً ( 12 ) . . . ، چون صورت قرض دارد آنچه مىستاند تا بيشتر و بهتر و نيكوتر باز جاى دهد ، آن را قرض خواند . * ( وَذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ) * ، آن فلاح و ظفر ( 13 ) بزرگوار است كه چيزى در مقابلهء آن نيوفتد ( 14 ) . آنگه وصف كرد اين مؤمنان را كه اين مبايعت مىكنند ، گفت : * ( التَّائِبُونَ ) * ، و رفع او بر خبر مبتداى محذوف است ، و التّقدير : هم التّائبون ، ايشان توبه كارانند و با درگاه من آيندگانند و با طاعت رجوع كنندگان . و وجهى ديگر در رفع او آن است كه : مبتدا باشد و خبرش به آخر مقدّر ، و هو قوله : * ( لَهُمُ الْجَنَّةَ ) * . و وجه سوم ( 15 ) آن است كه : روا بود كه رفع او بر فاعليّت بود بدل ضمير فاعل آن في قوله : * ( يُقاتِلُونَ ) * . كأن سائلا سأل و قال من هم ؟ فقال : التّائبون . و در مصحف ابى و عبد اللَّه مسعود جمله منصوب است بر

--> ( 1 ) . آج ، بم ، لب : بر دو وجه است . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : مصدرى . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : لا من لفظ الفعل . ( 10 - 4 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 6 - 5 ) . همهء نسخه بدلها : از آن جا كه . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آج آن كه . ( 8 ) . آو ، لب است ، و خلف وعد . ( 9 ) . آو ، بم ، لب : باشى . ( 11 ) . بم : معامله ، مل : معاملى با معامل ( 12 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 245 . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها : ظفرى . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : نيفتد . ( 15 ) . آو ، آج ، بم ، لب : سيم ، مل ، مج : سيوم .