حكى عن العرب : انّي ليحمد اللَّه لصالح . ابو على گفت : امّا آن كس كه او خواند به تشديد « انّ » و تخفيف « لما » وجه قراءت او ظاهر است براى آن كه « كلَّا » منصوب است به « انّ » ، و آن كه « لام » ابتدا براى خبر انّ شد و لام ديگر كه در فعل شد جواب قسمى مضمر است ، چون دو « لام » ملتقى شدند يكى براى خبر انّ ( 1 ) و يكى براى جواب قسم ، فصل كردند ميان ايشان به « ما » ( 2 ) گفت : دليل بر آن كه « لام » دوم قسم راست آن است كه ، « نون » تأكيد در آخر فعل آمد ( 3 ) ، و معنى آن كه : همه را ، به خداى كه جزا دهد خداى . و امّا بر قراءت آن كس كه « ان » مخفّف خواند و « لمّا » به تشديد ، ان مخفّفه باشد از ثقيله و با ( 4 ) تخفيف عمل دادند او را ، چنان كه شاعر گفت : و وجه مشرق النّحر كأن ثدييه حقّان [ و سيبويه گفت : سمعت عمّن اثق به من العرب ان عمرا لمنطلق . و اهل مدينه خواندند ] ( 5 ) : و ان كلا لما جميع لدينا محضرون ( 6 ) ، با تخفيف « ان » نصب كردند ، گفت : و وجه عمل او با تخفيف آن است كه ، او در عمل نايب فعل است و فعل با حذف عمل كند . و امّا بر قول ( 7 ) آن كس كه « انّ » مشدّد خواند [ يا مخفّف و « لمّا » به تشديد خواند ] قراءت هر دو مشكل است براى آن كه « ان » كه مخفّفه باشد از ثقيله باشد با « لمّا » مشدّد [ معنى ] ( 8 ) نگيرد براى آن كه « لمّا » به معنى « الَّا » بود ، و اين چنان بود كه گويى : ان زيدا الَّا منطلق ، و اين معنى ندارد ، امّا قول العرب : نشدتك اللَّه لمّا فعلت و الَّا فعلت ، خليل گفت معنى آن است كه : اقسمت عليك لتفعلنّ ، و انّما الَّا و لمّا براى آن در او شد تا اين معنى دهد ما اسئلك الَّا فعل كذا ، و اگر [ چه ] ( 9 ) حرف نفى در لفظ نيست در معنى هست و در اين آيت اين معنى [ 199 - پ ] صورت نمىبندد آن در ( 10 ) قراءت مشكل است ، اين جمله [ اى است ] از آنچه شيخ ابو علىّ الفارسىّ ( 11 ) در كتاب حجّت ذكر كرد ، و تضعيف كرد

--> ( 1 ) . آج ، لب ، آز : آن . ( 2 ) . مل و . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : در آمد . ( 4 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : به ما ، مج : ما . ( 9 - 8 - 5 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 6 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 32 . ( 7 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب ، آز : قراءت . ( 10 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب ، آز : دو . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : ابو على فارسى ، مل : ابو على پارسى .