فهو محبوب ، و أجنّه اللَّه فهو مجنون ، و كذلك : اسعده اللَّه فهو مسعود ، جواب از اين آن است كه : قياس مطَّرد آن است كه : فعل فهو مفعول آيد امّا افعل فهو مفعول شاذّ باشد ، و كلام خداى را بر شذو [ ذ ] ( 1 ) حمل نكنند . و امّا مجنون من جنّ الرّجل فهو مجنون ، بر قياس خود است و كذلك : حبّ الرّجل فهو محبوب ، لغة في احبّ . همچنين ممتنع نيست كه سعد و اسعد ( 2 ) ، دو لغت باشد به يك معنى . حق تعالى گفت : و امّا آنان ( 3 ) كه نيكبخت باشند ( 4 ) ، ايشان در بهشت باشند ، * ( خالِدِينَ فِيها ) * ، هميشه باشند آن جا . و نصب او بر حال است از عامل مقدّر در ظرف من قوله : * ( فَفِي الْجَنَّةِ ) * ، و قوله : * ( ما دامَتِ السَّماواتُ وَالأَرْضُ ) * ، « ما » در او امد راست و اين را « ما » ى امد خوانند و « ما » ى مدّت * ( إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ ) * ، الَّا آن مقدار كه خداى خواهد بر آن تأويل كه رفت . * ( عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ ) * ، عطاى نابريده بل مخلَّد و مؤبّد ، و نصب او بر مصدر باشد از فعلى مقدّر ، كأنّه قال : في الجنّة خالدين فيها و يعطون عطاء . و الجذّ ، القطع ، و كذلك : الجذّ و الجزّ وا [ الجزّ و الجزم ( 5 ) ] ( 6 ) . و الخذّ ، الشقّ ( 7 ) ، و هو من باب القطع ايضا . * ( فَلا تَكُ فِي مِرْيَةٍ ) * ، آنگه رسول را - عليه السّلام - نهى كرد از آن كه شاكّ باشد و شك كند در بطلان عبادت اصنام ، و مراد رسول است و امّت به يك جاى . و * ( هؤُلاءِ ) * ، اشارت است به آن بت پرستان . آنگه [ گفت ] ( 8 ) : * ( ما يَعْبُدُونَ ) * ، اينان نمىپرستند اين اصنام ( 9 ) الَّا چنان كه پدرانشان پرستيدند على العمى و الجهالة و التّقليد ، و وجدان الاباء عليها بطريقة الاقتداء ، نه بر رشدى و بصيرتى . * ( وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ ) * ، و ما به حق به ايشان برسيم و نصيب ايشان از عقاب تمام بدهيم بى نقصانى ، و آيت مشتمل است بر نهى از عبادت اصنام و مذمّت و ملامت ايشان و تهديد و وعيد مر ايشان را .

--> ( 8 - 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 2 ) . آو ، آج ، بم : سعدوا و اسعيد ، آز : سعدوا و اسعدوا . ( 3 ) . اساس : آن كه ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 4 ) . اساس : باشد ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 6 ) . مج : و الجزم و الحزم . ( 7 - 5 ) . آو ، آج ، بم ، آز : العشق . ( 9 ) . آج ، مل ، لب ، آز را .