گفتند : جبريل و ميكايل و اسرافيل بودند ، و گفتند : جبريل بود با دو فريشتهء ديگر به ابراهيم آمدند . * ( بِالْبُشْرى ) * ، به بشارت ، و اين از جملهء بناهاى مصدر است ، و اين آنگاه بود كه ابراهيم را - عليه السّلام - از ساره فرزند نمىآمد از آن كه او پير شده بود ، و ابراهيم را دل در بند فرزند بود ، او را كنيزكى بود - اعنى ساره را - نام او هاجر ، كنيزكى ( 1 ) جوان و پاكيزه بود ، براى نگاهداشت دل ابراهيم او را به ابراهيم داد . ابراهيم - عليه السّلام - با زو ( 2 ) خلوت كرد ، خداى تعالى او را اسماعيل بداد و چون اسماعيل حاصل آمد و نور محمّدى در پيشانى او بود ، ساره را از آن رشك آمد . حق تعالى گفت : اكنون اين را از اين جا ببر تا ساره ايشان را نبيند ( 3 ) . او ايشان را به مكّه برد ، چنان كه برفت ، و آن جا بنهاد ، و برگرديد . حق تعالى خواست تا ساره را بدان احسان كه كرد مكافات كند و آن رنج كه به دل او رسيد از آمدن اسماعيل هاجر را ، بر آن ( 4 ) مرهمى كند ، جبريل را فرستاد با چند فريشته بدين بشارت ، و با هلاك قوم لوط ، ايشان بيامدند و ابتدا به ابراهيم كردند و بشارت او . چون در آمدند ، به رسم سنّت و نهاد شريعت و نگاهداشت او ( 5 ) بر حسب عادت گفتند : * ( سَلاماً ) * ، و التّقدير : نسلَّم سلاما ، و اين مصدرى باشد محذوف الزّوايد ، براى آن كه مصدر سلَّمت ، تسليما باشد . عبد اللَّه عبّاس گفت : جبريل و ميكايل و اسرافيل بودند ( 6 ) . ضحّاك گفت : نه كس بودند ، سدّى گفت : يازده كس ( 7 ) بودند از فريشتگان بر صورت امردانى پاكيزه ، در آمدند و گفتند : * ( سَلاماً ) * ، على تقدير نسلَّم سلاما . و گفتند : بايقاع القول عليه ، اى قالوا هذه الكلمة . و سلام تحيّت باشد ، و سلام سلامت باشد ، و سلام نامى است از نامهاى خداى تعالى في قوله : السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ ( 8 ) . و سلام ، درختى است في قوله : الاسلام و حرمل ( 9 ) ، و كذلك قوله : . . .

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : كنيزك . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : با او . ( 3 ) . اساس : نه بيند / نبيند . ( 4 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، مج ، آز : آن را ، لب : او را . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : ادب . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : بود . ( 7 ) . اساس كس ، به قياس با آو ، و ديگر نسخه بدلها ، زايد مىنمود و حذف شد . ( 8 ) . سورهء حشر ( 59 ) آيهء 23 . ( 9 ) . آج ، لب ، آز : حرمك ، مل : حرمت لى .