المعنى في اللَّيلة ، و اين را شرح رفته باشد ( 1 ) همانا در فاتحة الكتاب ، في قوله : مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ( 2 ) ، كه آن نيز هم در ظرف متّسع است ( 3 ) . * ( إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ ) * ، كه خداى تو قوىّ و قاهر است و عزيز و غالب ، كس او را غلبه نتواند كردن . آنگه بيان كرد كه ايشان را [ چگونه ] ( 4 ) هلاك كرد ، گفت : ايشان را بگرفت صيحت ، و آن آوازى عظيم باشد خارج از دهن حيوانى . گفتند : جبريل - عليه السّلام - بانگ بر ايشان زد ، - يك بانگ در آخر شب - همه بر جاى بمردند ، و هو قوله : فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ ( 5 ) ، اى خامدين ميّتين . و گفته‌اند : جثوم ، بر روى در افتادن باشد ، من قولهم : جثم الطَّائر ، چون سينهبر زمين نهد . و گفته‌اند : جثوم قعود باشد ، و در آيت به معنى مرگ است ، تا ( 6 ) چنان شدند كه پنداشتى نبودند ، و وجود و مقام و تصرّف ايشان در آن جا و آمد شد ايشان در آن جا نبود خود ، من قولهم : غنى بالمكان ( 7 ) اذا اقام به . آنگه گفت : نه به ظلم رفت با ايشان ، چه ايشان در خداى خود كافر شدند ، بعد و هلاك باد ثمود را - على وجه الدّعاء عليهم [ 185 - پ ] . وَ لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُنا إِبْراهِيمَ بِالْبُشْرى قالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ فَما لَبِثَ أَنْ جاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ ‹ 69 › فَلَمَّا رَأى أَيْدِيَهُمْ لا تَصِلُ إِلَيْه نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قالُوا لا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنا إِلى قَوْمِ لُوطٍ ‹ 70 › وَامْرَأَتُه قائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَمِنْ وَراءِ إِسْحاقَ يَعْقُوبَ ‹ 71 › قالَتْ يا وَيْلَتى أَ أَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهذا بَعْلِي شَيْخاً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ ‹ 72 › قالُوا أَ تَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّه رَحْمَتُ اللَّه وَبَرَكاتُه عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّه حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‹ 73 › فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهِيمَ الرَّوْعُ وَجاءَتْه الْبُشْرى يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ ‹ 74 › إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاه مُنِيبٌ ‹ 75 › يا إِبْراهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هذا إِنَّه قَدْ جاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ ‹ 76 › وَلَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ وَضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً وَقالَ هذا يَوْمٌ عَصِيبٌ ‹ 77 › وَجاءَه قَوْمُه يُهْرَعُونَ إِلَيْه وَمِنْ قَبْلُ كانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ قالَ يا قَوْمِ هؤُلاءِ بَناتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّه وَلا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَ لَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ ‹ 78 › قالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ ما لَنا فِي بَناتِكَ مِنْ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ ما نُرِيدُ ‹ 79 › قالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ ‹ 80 › قالُوا يا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّه مُصِيبُها ما أَصابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ ‹ 81 › فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَأَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ ‹ 82 › مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ ‹ 83 › آمدند رسولان ما به ابراهيم به بشارت ، گفتند : سلام بر تو ، گفت : سلام بر شما بنه استاد ( 8 ) كه آورد گوسالهء بريان كرده . ( 9 ) چون ديد دستهاشان نمىرسد به آن منكر شد ( 10 ) ايشان را و يافت

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : رفته است . ( 2 ) . سورهء فاتحة الكتاب ( 1 ) آيهء 4 . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، آز : از ظرف است . ( 4 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 5 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 78 . ( 6 ) . آو ، آج ، بم : يا . ( 7 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : المكان . ( 8 ) . بنه استاد / بناستاد ، آو ، آج ، بم ، لب : درنگ نكرد . ( 9 ) . اساس : رأى . ( 10 ) . اساس : منكرند ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد .