آنگه حق تعالى گفت : تو ساز كشتى كن ، * ( وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَوَحْيِنا ) * ، بكن كشتى ، و فعل ( 1 ) و صنع و عمل نظايراند ، و محترف را صنّاع گويند ، و صانع ( 2 ) و صنعت حرفت باشد كه به آن كسب كنند . و فلك جمع است و واحد نيز ، و گفتند : جمع است و واحد فلك ، كاسد و اسد ، و عرب و عرب ، و عجم و عجم ، سمّيت بذلك لاستدارتها ، و منه : فلكة ( 3 ) المغزل . * ( بِأَعْيُنِنا ) * ، به چشمهاى ما ، يعنى به ديدار ما و چنان كه ما بينيم ( 4 ) ، و بر سبيل مبالغت اعين گفت به مثابت چيزى كه آن به چشمها بينند . * ( وَوَحْيِنا ) * ، و به فرمان ( 5 ) ما . * ( وَلا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * ، و با من هيچ سخن مگو در باب اين كافران كه ايشان را غرق خواهند كردن . آنگه حكايت آن باز كرد كه او كشتى مىكرد و آن قوم كه آن مىديدند و بر او مىگذشتند سخريّت مىكردند . * ( وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ ) * ، حكايت حال است ، او كشتى مىكرد و هر گه كه قومى بر او بگذشتند [ ى ] ( 6 ) ، از او فسوس داشتندى و استهزاء كردندى . عبد اللَّه عبّاس گفت : نوح - عليه السّلام - كشتى به دو سال بكرد و طول كشتى سيصد گز بود ، و عرضش پنجاه گز ، و بالا سى گز در هوا ، و از چوب ساج بود ، و سه طبقه داشت . در طبقهء زيرين سباع و وحوش و هوامّ بود ، و در طبقه ميانين دوابّ و انعام و بهايم بود ، و در طبقه بالايين ( 7 ) نوح بود - عليه السّلام - و قومى كه با او بودند ، و چيزى كه ايشان را به كار بود [ 177 - ر ] از طعام و شراب . رسول - عليه السّلام - گفت : نوح در ميان قوم هزار سال كم پنجاه سال مقام كرد ، و قوم را با خداى خواند ( 8 ) ، به آخر كار خداى تعالى فرمود : تا درختى بكاشت ( 9 ) و آن درخت بزرگ شد و سطبر گشت ، حق تعالى فرمود او را تا آن ببريد ، و از او كشتى مىساخت ، و ايشان بر او مىگذشتند و مىگفتند : نوح خانه‌اى مىسازد براى زمستان تا سردش نباشد ، و يكى مىگفت :

--> ( 1 ) . اساس : وقع ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 2 ) . آو : صنايع . ( 3 ) . لب ، آز : فلك . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : مىبينيم . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها و اشارت . ( 6 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 7 ) . آز ، لب : بالاى ، آج ، بم : بالايى . ( 8 ) . اساس : خوانند ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : بكشت .