و معدلت . * ( وَإِنْ تَوَلَّوْا ) * ، اگر چنان كه برگردى و روى برگردانى از من ، * ( فَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ ) * ، من مى ترسم بر شما ( 1 ) عذاب روزى بزرگ ( 2 ) يعنى روز قيامت ، و تقدير آن است كه : تتولَّوا ، و لكن براى اجتماع دو « تا » را ، يكى بيفگند . * ( إِلَى اللَّه مَرْجِعُكُمْ ) * ، بازگشت و رجوع شما با خداست بر حسب عملتان ( 3 ) ، اگر كفر و معصيت باشد با عقاب ، و اگر ايمان و طاعت باشد [ با ] ( 4 ) ثواب ، و او بر اين و بر همه چيزى قادر است . عبد اللَّه مسعود گفت : هر كه او سيّئتى بكند ، يكى سيّئه بنويسند او را ، و هر كه حسنتى بكند ، او را ده حسنه بنويسند ، اگر بر آن سيّئه كه كرده باشد او را در دنيا عقوبتى كنند ، ده حسنه او را بماند ( 5 ) مستخلص ، و اگر نكنند ( 6 ) يك حسنه برابر يك سيّئه برود ( 7 ) ، و نه حسنه بماند او را . آنگه گفت : هلك من غلب آحاده اعشاره ، و اين حديث بر مذهب ما درست نيايد ، براى آن كه در او معنى احباط است . و امّا قوله : هلك [ 166 - پ ] من غلب آحاده اعشاره ، اى سيّئاته ( 8 ) حسناته . و عبد اللَّه عبّاس گفت : هر كه را حسنات بر سيّئات بيفزايد ، به بهشت شود ، و هر كه را سيّئات بر حسنات بيفزايد به دوزخ شود ، و هر كه را حسنات و سيّئات به هم راست بود ، از اهل اعراف باشد ، مدّتى آن جا باز دارندش ، آنگه به بهشت شوند ( 9 ) . ابو العاليه گفت : هر كه را طاعت بسيار بود در دنيا ، درجاتش در بهشت رفيع بود ، براى آن كه درجات ، به حسب اعمال باشد . مجاهد گفت : عامّ است در هر قولى كه بنده به زبان بگويد ، يا عملى كه به جوارح بكند ، يا چيزى كه از مالش به صدقه و نفقه كند ، بر آنش جزا دهد ( 10 ) على حسب ذلك . قوله : * ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ ) * ، « الا » براى تنبيه آورد ، گفت : اينان دلهاشان

--> ( 1 ) . آج ، بم ، لب ، آز از . ( 2 ) . اساس : بود كه ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، آز : عمل به آن . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 5 ) . مج : نمايد . ( 6 ) . آج ، مل ، آز : بكند . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : بود . ( 8 ) . اساس : سيّئه ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : شود . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : دهند .