و ضمير در ملائهم در او دو قول گفتند ، يكى آن كه : راجع است با فرعو [ ن و قو ] ( 1 ) مش و يكى آن كه : راجع است با ذرّيّه ، كه ايشان فرزندان قبطيان بودند بر قولى . و قولى ( 2 ) سه ديگر آن است كه : راجع است با فرعون على لفظ الملوك لانّهم يقولون : قدم الملك فنزلوا ( 3 ) من موضع كذا ، اى هو و اصحابه . آنگه گفت : * ( أَنْ يَفْتِنَهُمْ ) * ( 4 ) ، بر لفظ واحد براى آن كه حكم فرعون را بود و قوم او تبع او بودند و به راى ( 5 ) او . در ( 6 ) « فتنه » ، چند قول گفتند ، يكى آن كه : يصرفهم عن دينهم ، كه ايشان را از دين خود بر گرداند ، يكى آن كه : يعذّبهم ، ايشان را هلاك ( 7 ) كند و يكى آن كه يقتلهم ، بكشد ايشان را . * ( وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعالٍ فِي الأَرْضِ ) * [ 155 - ر ] ، و فرعون در زمين متكبّرى و جبّارى بود و از جملهء مسرفان و متجاوزان بود از حدّ و قدر و اندازهء خود . آنگه حكايت آن كرد كه ، موسى - عليه السّلام - قومش را گفت از تسليت و تقويت دل و استمالت ، گفت ( 8 ) : يا قوم ! و الاصل ، يا قومي ، اگر چنان كه ايمان آوردى به خداى ، توكّل بر او كردى ( 9 ) اگر مسلمانى ، براى آن كه از حقّ مؤمنان و مسلمانان آن بود كه ، بر خداى توكّل كنند در كارها ، و من توكّل عليه كفاه ، هر كه توكّل بر خداى كند مهمّاتش كفايت كند . و فايده در تقديم جارّ و مجرور بر فعل آن است كه : توكّلوا عليه لا على غيره ، چنان كه گفت : إِيَّاكَ نَعْبُدُ ( 10 ) ، و المعنى ، نعبدك و لا نعبد سواك . ايشان جواب دادند هم ( 11 ) بر اين طريق كه : * ( عَلَى اللَّه تَوَكَّلْنا ) * ، بر خداى توكّل كرده‌ايم لا غير ، آنگه دعا كردند و تضرّع كردن گرفتند ، بقولهم ( 12 ) :

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آج ، افزوده شد . ( 2 ) . آج ، بم ، لب ، آز : قول . ( 3 ) . اساس : فتزلوا ، به قياس با نسخهء آج ، تصحيح شد . ( 4 ) . اساس : ان يعينهم الله ، به قياس با نسخهء آج ، و ديگر نسخه بدلها ، و با توجه به متن قرآن مجيد تصحيح شد . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بر رأى . ( 6 ) . آو ، بم ، مج : و در . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : عذاب . ( 8 ) . آج ، لب : گفته . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : كنيد . ( 10 ) . سورهء فاتحه ( 1 ) آيهء 5 . ( 11 ) . آو ، بم : و عندهم . ( 12 ) . اساس : قولهم ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .