* ( الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا ) * ، حق از نزديك ما ، يعنى امر به ايمان و پيغامبر و كتاب ، و عموم بر همه ادلَّه برافتد كه خداى تعالى داد موسى را تا بر فرعون و قومش عرض كرد از عصا و يد بيضا و آيات ديگر چون بديدند هيچ دفع نداشتند آن را جز آن كه گفتند : اين سحرى است ظاهر و روشن . و سحر ايهام معجز باشد بر وجه حيلت و تلبيس ، و بيان بليغ را به او تشبيه ( 1 ) كنند چنان كه رسول - عليه السّلام [ گفت ] ( 2 ) : انّ من البيان لسحرا ، و كما قال الشّاعر : و حديثها السّحر الحلال لو انّه لم يجن قتل المسلم المتحرّز و آن ساحر كه سحر كند ، معتقد صحّت آن را كافر بود ، و آن كه اعتقاد صحتش نكند ( 3 ) فاسق باشد . موسى - عليه السّلام - ايشان را گفت آنچه خداى تعالى از او حكايت كرد : * ( أَ تَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَكُمْ ) * ، صورت استفهام است و مراد تقريع ، مىگويى حقّ را چون به شما آمد كه سحر است اين ! و در تكرار « الف » استفهام في قوله : * ( أَ سِحْرٌ ) * ، پس از آن كه بيامد في قوله : * ( أَ تَقُولُونَ ) * ، چند قول گفتند ، يكى آن كه : براى تقرير استفهام و تأكيد تقريع گفت ، و تقدير كلام آن ( 4 ) است : أ تقولون للحقّ انّه سحر ، ثمّ قال : * ( أَ سِحْرٌ هذا ) * ، بر اين قول مفعول أ تقولون محذوف باشد ، و قوله : * ( أَ سِحْرٌ ) * ، از كلام موسى بودى ( 5 ) نه از كلام فرعون و قومش . و قولى ديگر آن است كه [ بر ] ( 6 ) تكرار گفت براى تاكيد را ، چنان كه گويند : أ تقولون لى أ عندك مال ، و غرض از اين قوّت استفهام است و تأكيد او ( 7 ) . قولى ديگر آن است كه : اين دو استفهام است ، يكى از موسى - عليه السّلام - و يكى از فرعون و قومش . آن كه از موسى است : استفهامى است بر سبيل تقريع ، و آن استفهام قول است ، يعنى شما چنين مىگويى ، و اين قولى منكر باشد كه حق را سحر گويند ، پس معنى ( 8 ) انكار باشد . و استفهام دوم ( 9 ) : بر حقيقت

--> ( 1 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : تشبيه . ( 2 ، 6 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 3 ) . مل ، لب ، آز : بكند . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : اين . ( 5 ) . آو ، آج ، بم : بود ، مج ، لب ، آز : بودند . ( 7 ) . آج ، مل ، لب ، آز : آن . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل او . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : قوم .