خدايند ، و جهودان كه گفتند : عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّه . . . ( 1 ) ، و ترسايان كه گفتند : الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه . . . ( 2 ) ، و چنان كه حقيقت اين بر خداى محال است ، مجازش هم بر خداى روا نيست از تبنّى و به پسرى گرفتن ، براى آن كه پسر و دختر بر حقيقت آن را باشد كه از باب ( 3 ) او آفريده باشد و پسرى كرده كه آن گيرد كه او محتاج باشد . آنگه نفى كرد آن را از خود و گفت : او منزّه است و بىعيب و دور از آن كه در ( 4 ) گمان برند ، يعنى او منزّه است از حقيقت اين حديث كه اداء به جسميّت كند ، و غنى و بىنياز از مجاز اين كه تبنّى باشد و اداء به آن كند كه او را به فرزند حاجت باشد براى اعانتى و چيزى مانند اين . * ( لَه ما فِي السَّماواتِ ) * ، هر چه در آسمان و زمين او راست ، و آن كه همه آسمان و زمين ملك و ملك او باشد او را چه حاجت بود به فرزند ! آنگه گفت : * ( إِنْ عِنْدَكُمْ ) * ، و المعنى ما عندكم * ( مِنْ سُلْطانٍ ) * ، اى من حجّة . * ( بِهذا ) * ، اى بهذا القول ، شما را بر اين كه مىگويى حجّتى و برهانى نيست ، چون چنين است ، * ( أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّه ما لا تَعْلَمُونَ ) * ، روا مىدارى كه بر خداى چيزى گويى ( 5 ) كه ندانى ! * ( قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّه الْكَذِبَ ) * ، بگو اى محمّد و اعلام كن اينان را كه : آنان كه بر خداى تعالى دروغ مىنهند و فرو مىبافند ( 6 ) آن را ، و گفتيم كه : اصل فرى ، قطع باشد ، و فعل و افتعال اين جا به يك معنى است ، يقال : فريت الشّىء و افتريته ، و فريت الحديث مثل فريت الاديم ، چه اديم چون ببرد از او نعلى سازد ، آن كس نيز كه دروغ مىگويد از آن مقصودى مىرساند ( 7 ) خود را . * ( لا يُفْلِحُونَ ) * ، ايشان ظفر نيابند و ايشان را بقاى و فلاحى نباشد . كلبى گفت ، معنى آن است كه : لا يؤمنون ، ايمان نيارند ، و گفتند : رستگارى نيابند . و قوله : * ( مَتاعٌ فِي الدُّنْيا ) * ، مرفوع است به آن كه خبر مبتداى محذوف است ، اى هو متاع ، يعنى آن دروغ كه بر خداى مىنهند ( 8 ) متاعى است و برخوردارى در دنيا ، و

--> ( 2 - 1 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 30 . ( 3 ) . آو ، بم ، مج : آب ، آج ، لب ، آز : آل ، مل : آن . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها او . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : مىگويى . ( 6 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : فرا مىبافند . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : مىسازد . ( 8 ) . اساس : مىنهد ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد .