اذا دخل فيه و تفاوضنا ( 1 ) الحديث ، و اصله من فاض الماء اذا سال ، و افضته أنا كأنّه يسيل ( 2 ) الحديث و يصبّه . * ( وَما يَعْزُبُ ) * ، اى [ و ] ( 3 ) ما يبعد ، و منه العزب للرّجل الَّذي لا زوجة له . و عبد اللَّه عبّاس گفت : لا يعزب ، اى لا يغيب . و قوله تعالى : * ( مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ ) * ، « من » ، زيادت است مؤكّد نفى ، و « مثقال » مفعال باشد من الثّقل ، يعنى مقدار ذرّة و بثقلها ( 4 ) . و ذرّ ( 5 ) ، مورچهء خرد ( 6 ) باشد ، الواحدة ذرّة ، اين حقيقت اوست ، و آنگه در هر محقّرى و اندكى استعمال كنند تا گفته‌اند ( 7 ) : آنچه در روشنايى آفتاب پيدا شود چون آفتاب در كوّى ( 8 ) جهد آن را ذرة خوانند ، حق تعالى بر سبيل مبالغت گفت : آن مقدار از من و از علم و مراقبت و محافظت من فرو نشود ، و نظيره قوله : فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه ، وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه ( 9 ) . * ( وَلا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَلا أَكْبَرَ ) * ، نه كهتر از آن و نه نيز مهتر از آن و الَّا آن در نوشتهء مبين ( 10 ) ثبت كرده‌اند و به نوشته ، و آن لوح محفوظ است . حمزه و خلف و يعقوب خواندند : و لا اصغر من ذلك و لا اكبر ، به رفع در هر دو لفظ عطفا على المحل ، براى آن كه جار و مجرور در محلّ [ 149 - ر ] رفع است ، و معنى آن كه : و ما يعزب عن ربّك مثقال ذرّة ، و باقى قرّاء : خواندند و لا اصغر من ذلك و لا اكبرّ عطفا على اللَّفظ ، اعنى على قوله : * ( مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ ) * ، و اگر چه مفتوح است در لفظ ، در حكم مجرور است و لكن جرّ بر او ظاهر نشد از آن كه لا ينصرف است . آنگه حق تعالى پس از آن كه وعظ امّت بگفت ، بشارت داد دوستان خود را ، گفت : * ( أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّه ) * ، گفت : الا ! و فايدهء [ او ] ( 11 ) استفتاح كلام باشد و تنبيه سامع تا با خبر باشد از خطاب مخاطب ، دوستان خداى را ، بر ايشان نه ترسى باشد و نه ايشان اندوهگن ( 12 ) شوند .

--> ( 1 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، آز : تفاوضيا . ( 2 ) . آو : يفيض . ( 11 - 3 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 4 ) . آو ، آج ، بم ، يثقلها ، مل : و ثقلها . ( 5 ) . آو ، مج ، لب : ذرّ . ( 6 ) . مل ، مج ، لب : خورد . ( 7 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : گويند . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : كوّه . ( 9 ) . سورهء زلزله ( 99 ) آيهء 7 و 8 . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : روشن . ( 12 ) . مج ، آج ، آز : اندوهگين .