پندارند كه ايشان را در گور يك ساعت مقام بوده است ، و نظيره قوله : . . . إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْماً ( 1 ) . * ( يَتَعارَفُونَ بَيْنَهُمْ ) * ، يكديگر را بشناسند و آشنايى ( 2 ) بدهند با يكديگر بمنزلت دو كس كه مدّتى يكديگر را نديده باشند ، چون بينند آشنايى بدهند و يكديگر را بشناسند ، و تفاعل از ميان جماعت ( 3 ) باشد چنان كه مفاعله از ميان دو كس باشد ، يقال : تقابل ( 4 ) القوم و تضاربوا . آنگه گفت : * ( قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّه ) * ، زيان كنند آنان كه به بعث و نشور و ثواب و عقاب ايمان ندارند ، * ( وَما كانُوا مُهْتَدِينَ ) * ، و مهتدى و راه يافته به راه بهشت و ثواب نباشند . * ( وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ ) * ، بدان كه : « نون » تأكيد در شرط نشود جز كه « ما » با او باشد ، چنان كه « اذ » و « حيث » عمل جزم نكنند ( 5 ) تا « ما » با ايشان نباشد ، تقول : حيثما ( 6 ) تجلس اجلس ، و : اذما تخرج اخرج . و « نون » تأكيد در امر شود و نهى و استفهام و عرض و جواب قسم و جزا مشتبه ( 7 ) است به آن . و رؤيت در آيت رؤيت عين است ، چه اگر رؤيت قلب بودى ، متعدّى بودى به سه مفعول ( 8 ) . حق تعالى گفت : يا محمّد ! اگر ما با تو نماييم بعضى از آنچه ايشان را وعده داده‌ايم از عذاب آجلا ( 9 ) ، يا تو را با جوار رحمت بريم و قبض روح كنيم . و توفّى استيفاى خير باشد على الكمال . * ( فَإِلَيْنا ) * ، « فا » جواب شرط است ، مرجع و مآب ايشان با ماست ، و اين بر طريق تهديد و وعيد باشد ، كما قال اللَّه تعالى : إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ ( 10 ) ، خداى تو بر راه ايشان است . آنگه گفت : * ( ثُمَّ اللَّه ) * ، يعنى بيرون از اين و پس از اين ، خداى تعالى بر آنچه ايشان مىكنند گواست ( 11 ) ، يعنى بعد ذلك و وراء ذلك ، يعنى بدين قناعت نيست كه مرجع ايشان با ماست ، پس از آن نيز گواى ( 12 ) من است بر افعال ايشان . و بعضى نحويان

--> ( 1 ) . سورهء طه ( 20 ) آيهء 104 . ( 2 ) . آو : واشناسى . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : جماعتى . ( 4 ) . مل ، مج ، لب : تقاتل ، آو ، بم : يقاتل ، آج ، آز : يقابل . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : نكند . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : حيث ما . ( 7 ) . آو ، مل ، مج : مشبّه . ( 8 ) . آو ، آج ، بم ، آز : به مفعول . ( 9 ) . آو ، آج ، بم ، آز : عاجل ، مل ، مج ، لب : عاجلا . ( 10 ) . سورهء فجر ( 89 ) آيهء 14 . ( 11 ) . مل ، لب : گواه است . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : گواهى .