انگبين ، و با يكديگر آميخته نشود . و بعضى دگر گفتند : مراد آن است كه ، تجري من تحت امرهم و في تصرّفهم ، چنان كه گفت : . . . قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا ( 1 ) ، و معلوم است كه جوى در زير مريم نبود ، و انّما در حكم او بود و در تحت امر و فرمان او ، و مثله قوله تعالى حكاية عن فرعون : أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهذِه الأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي . . . ، اى في حكمى و تحت تصرفي . قوله : * ( دَعْواهُمْ فِيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ ) * ، اى قولهم و كلامهم ، سخن ايشان و گفتار ايشان در آن بهشتها آن بود كه گويند ( 2 ) : * ( سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ ) * ، پاكى و منزّهى از هر چه نقص باشد و عيب راه برد ( 3 ) . طلحة بن عبيد اللَّه ( 4 ) گفت ، از رسول - عليه السّلام - پرسيدند كه : تفسير سبحان اللَّه چه باشد ؟ گفت : هو تنزيه اللَّه من كلّ سوء تنزيه خداى باشد از همه بدى [ 131 - ر ] . ابن الكوّا از امير المؤمنين على پرسيد كه : سبحان اللَّه چه باشد ؟ گفت : كلمة رضيها اللَّه ( 5 ) لنفسه ، كلمتى است كه خداى تعالى براى خود پسنديده است . مفسّران گفتند : اين كلمه ، علامتى باشد ميان اهل بهشت و خدم ايشان در باب طعام ، چون ايشان را آرزوى طعام و شراب باشد ، گويند : سبحانك اللَّهمّ . . . ، ايشان طعام و شراب حاضر كنند بر خوانى نهاده ، طول آن ميلى در ميلى بود ، بر آن جا انواع طعام ( 6 ) . چون از طعام و شراب فارغ شوند ، شكر خداى بگزارند ، فذلك قوله : * ( وَآخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * . و مراد نه آن است كه اين آخر سخن باشد [ كه پس از آن دگر سخن نگويند ، يا اين سخن دگر نگويند ، و لكن به اضافت به اوّل اين آخر باشد ] ( 7 ) و حقيقت دعوى قولى باشد كه به آن دعوت كنند با كارى . و تحيّت ، تكرمت باشد به حال نيكو ، و از اين جا ملك را تحيّت خوانند ، و قال عمرو بن معدى كرب :

--> ( 1 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 24 . ( 2 ) . اساس : گويد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخهء بدلها ، تصحيح شد . ( 3 ) . مل : عيب را بدان راه بود . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : عبد اللَّه . ( 5 ) . مل : رضى اللَّه . ( 6 ) . مل و شراب بود . ( 7 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد .