و المنكر و البغى و بالجنة لمن اطاعه و بالنّار لمن عصاه ، گفت : قرآن كتابى است حكم كننده ( 1 ) به عدل و احسان [ عطا ] ( 2 ) و دادن خويشان و نهى كردن از كارهاى زشت ( 3 ) و منكر ، و ظلم كردن و وعدهء بهشت آن را كه طاعت دارد ، و وعيد دوزخ آن را كه نافرمان باشد . عطا گفت : حاكم است به ارزاق و آجال بر وفق ارادت ، آو بر حسب مصلحت . * ( أَ كانَ لِلنَّاسِ عَجَباً ) * ، عبد اللَّه عباس گفت : سبب نزول آيت آن بود كه ، چون رسول - عليه السّلام - بيرون آمد به دعوى پيغامبرى ، كافران گفتند : خداى از آن بزرگتر است كه او را از آدميان پيغامبرى ( 4 ) باشد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت مردمان را - يعنى اهل مكّه را : عجب مىآيد آن كه ( 5 ) ما وحى كرديم به مردى از ايشان يعنى محمد - صلَّى اللَّه عليه و آله . أن ، مع الفعل در تأويل مصدر است در محل رفع [ به ] ( 6 ) اسم كان ، و عجبا ، نصب است بر خبر كان ، و التّقدير : ا كان [ ايحاؤنا ] ( 7 ) الى رجل منهم عجبا ، وحى كردن ما به مردى از ايشان عجب است ! و قوله : * ( أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ ) * ، آن مع الفعل در محلّ نصب است [ به ] ( 8 ) آن كه مفعول اوحيناست و در جاى مصدر است ، اى اوحينا اليه انذار ( 9 ) الناس و تبشيرهم ، گفت : مردمان را بترسان ، يعنى كافران مكّه را [ و ] ( 10 ) مژده ده مؤمنان را كه ايشان را بنزديك خداى ايشان قدم صدق است . و ان مع اسمها و خبرها ، در محلّ نصب است بوقوع البشارة عليه . عبد اللَّه عباس گفت : معنى قدم صدق ، مزدى است نكو به اعمالى ( 11 ) صالح كه تقديم كردند . ضحّاك گفت : ثواب صدق ، مجاهد گفت : اعمال صالح باشد . على ابن ابى طلحه گفت از عبد اللَّه عبّاس : آنچه سابق شده باشد ايشان را از سعادت در ذكر اوّل . قتاده گفت : سلف صدق . زيد بن اسلم گفت : شفاعت رسول است - صلَّى اللَّه عليه و آله . يمان گفت : ايمان ايشان است . عطا گفت : مقام صدق بود كه

--> ( 1 ) . اساس : حكم كند ، به قياس آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 10 - 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 3 ) . مج : به نيت . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : پيغامبر . ( 5 ) . مل : از آن كه . ( 9 - 8 - 7 - 6 ) . اساس : انذر ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : اعمال .