إنّما الميت من يعيش كئيبا كاسفا باله ( 1 ) قليل الرّجاء خداى تعالى گفت : آن كس كه او مرده باشد يعنى به كفر ، براى آن كه خداى تعالى كافران را مرده خواند في قوله : أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ وَما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ ( 2 ) . فاحييناه ، ما او را زنده كنيم به ايمان يعنى به اسباب و آلات ايمان از اقدار ( 3 ) و تمكين و ازاحت علَّت و نصب ادلَّت و الطاف و توفيق . * ( وَجَعَلْنا لَه نُوراً ) * ، و او را نورى كنيم كه او به آن ( 4 ) در ميان مردمان مىرود . در او دو قول گفتند : يكى آن كه مراد نور اطاعت و ايمان است كه روز قيامت بر بنده تا بنده باشد في قوله : يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ ( 5 ) ، و قوله : رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا ( 6 ) ، و قوله : انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ ( 7 ) ، و قولى دگر آن است كه : مراد به نور علم و بيان است كه مؤمنان بر آن باشند كه كافران آن ندانند و مهتدى نباشند به آن . * ( كَمَنْ مَثَلُه فِي الظُّلُماتِ ) * مثل او چنان باشد كه او در ظلمات و تاريكى بود كه از آن به در نيايد ، يعنى ( 8 ) استفهام به معنى تقرير است ، و حسن بصرى گفت : مراد به نور در آيت قرآن است ، و ديگران گفتند : مراد ايمان است . آنگه خلاف كردند در آن كه آيت در كه آمد ، عبد اللَّه عبّاس و حسن و جماعتى مفسّران گفتند : در جملهء مؤمنان و كافران آمد ، و عكرمه گفت : آيت در عمّار ياسر آمد و ابو جهل ، و اين قول ابو جعفر باقر است - عليه السّلام . و زجّاج گفت : در رسول آمد - عليه السّلام - و در ابو جهل ، و قول اوّل اوليتر است براى عمومش . و قوله : * ( كَمَنْ مَثَلُه فِي الظُّلُماتِ ) * ، بعضى اهل معانى گفتند : « مثل » صله است اين جا ، و معنى آن است : ( كمن هو فى الظلمات ) ، و بعضى دگر گفتند : در

--> ( 1 ) . اساس : ناله ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد . ( 2 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 21 . ( 3 ) . آج ، لب : اقتدار . ( 4 ) . آج ، لب كه به آن نور . ( 6 - 5 ) . سورهء تحريم ( 66 ) آيهء 8 . ( 7 ) . سورهء حديد ( 55 ) آيهء 13 . ( 8 ) . مج ، وز نباشد .