كه آنچه در ميان اين دو آيت باشد مدح نباشد . امّا كلام در فصل دوم دليل بر آن كه ( 1 ) [ ادراك ] ( 2 ) بصر رؤيت بصر باشد ، آن است كه : اهل لغت فرقى نكنند ( 3 ) ميان رأيت و احسست و آنست و ابصرت و ادركت لت ببصري ( 4 ) ، جز آن است ( 5 ) كه ادراك ( 6 ) آنگه افادهء رؤيت كند كه تعليق آن كنند به بصر چون اطلاق كنند و به ذكر ( 7 ) معانى آيد ( 8 ) به معنى لحوق باشد [ 100 - ر ] ، چنان كه گويند : ادرك قتادة الحسن و ادرك فلان فلانا اذا كان في عهده و ايّامه . و « ادراك » به معنى نضج باشد ، چنان كه ادركت الثّمرة و ادركت القدر . و « ادراك » به معنى بلوغ باشد ، يقال : ادرك الغلام اذا بلغ و قال الشّاعر ( 9 ) : اذا المهرة ( 10 ) الشّقراء ادرك ظهرها فشبّ ( 11 ) الاله الحرب بين القبايل امّا چون مقيّد باشد به حاسّه‌اى از حواسّ فايدهء ادراك آن دهد كه به آن حاسّه باشد ، چنان كه ادركت بسمعي آن باشد كه بشنيدم ، و ادركت بمشامّي ، ببوييدم ، و ادركت بيدي ، لمس كردم ، و ادركت بفمي و لهواتي آن باشد كه ذوق كردم ، همچنين ادركت ببصري آن باشد كه بديدم . دليل ديگر بر آن كه ادراك ( 12 ) بصر رؤيت بصر باشد ، آن است كه : اگر اثبات يكى از اين كنند با نفى آن مناقضت باشد تا اگر گويد : ادركت ببصري و ما رأيته يا رأيته و ما ادركته ببصرى مناقضه باشد ، على وجه لا خفاء به . امّا شبههء ايشان في قولهم : ادركت ببصرى حرارة الميل و اين ادراك مقيّد است به بصر و فايدهء رؤيت نمىدهد جواب از اين آن است كه گوييم ، اگر چه اين

--> ( 1 ) . مل : دليل كند . ( 2 ) . اساس ، بم ، آف ، آن : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 3 ) . آج ، لب : نكند . ( 4 ) . اساس ، لب ، مل ، آف ، آن : بصرى ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 5 ) . آج ، لب : نيست . ( 6 ) . مل بصر ، رؤيت بصر باشد . ( 7 ) . مل ، مر : بدگر . ( 8 ) . بم ، آف : اند . ( 9 ) . مج ، وز ، مت ، لت شعر . ( 10 ) . اساس ، بم ، آف ، لت ، آن : الهرّة ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 11 ) . مج ، وز ، مت : فنسب . ( 12 ) . اساس ، آج ، لب ، بم ، آف ، آن : بر اين آن كه ، با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .