جمع شجرة ، و خرز ( 1 ) في جمع خرزه ( 2 ) و قوّت اين قول قوله تعالى : وَمِنْ ثَمَراتِ [ 98 - پ ] النَّخِيلِ ( 3 ) كه او جمع ( 4 ) ثمره باشد كخشبة [ و جمعش كنند نيز على ثمار كالمة و أكام و رقبة و رقاب ، و آن كه به ضم خواند ، قراءت او محتمل است دو وجه را ، يكى آنكه جمع ( 5 ) ثمره باشد كخشبة و خشب ، قال اللَّه تعالى : كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ( 6 ) و اكمه و اكم ، قال الشّاعر : ترى الاكم فيها سجّدا للحوافر . و الاصل الاكم الَّا انّه خفّفه للشّعر ، و مثال او از معتل ساحة و سوح و قارة و قور و ناقة و نوق . دوم آن كه ثمر جمع جمع باشد ثمر و ثمار و ثمر كجراب و جرب و جمار و جمر ، گفت : در ميوهء او نگاه كنى ( 7 ) چون ميوه بيارد . * ( وَيَنْعِه ) * ، أى نضجه و ادراكه ، يعنى رسيدن او چون برسد و تمام پخته شود . و در شاذّ عطارديّ و ابن السّميقع خواندند « يانعه ( 8 ) » أى نضيجه ( 9 ) و مدركه ، در ميوهء رسيده‌اش ( 10 ) ، يقال : ينع الثّمر يينع ينعا و ينعا و ينعا قال الشّاعر ( 11 ) : في قباب حول دسكرة حولها الزّيتون قد ينعا و يقال ايضا : اينعت الثّمرة يونع ايناعا ، « ينع » به فتح ، لغت اهل حجاز ( 12 ) است و « ينع » به ضم لغت اهل نجد ، اللَّه تعالى در اين آيت ( 13 ) تذكير نعمت كرد به اين چيزها كه بر شمرد از باران كه فرستاد از آسمان و نبات كه رويانيد ( 14 ) به آن آنچه غذاى بهايم و آدمى و وحوش و طيور است و انواع درختان ميوه از خرما و انگورهاى ( 15 ) الوان و نار و زيتون و آنچه ذكر كرد . آنگه گفت : آخر از ميان تو و چهار پاى فرقى بايد چون چهار پاى ( 16 ) همه خوردن شناسى ؟ يك بار به چشم عبرت در نگر در ميوهء اين درختان

--> ( 1 ) . مت ، مر : حرز . ( 2 ) . مج ، وز ، خرزه ، مت : حزره . ( 3 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 67 . ( 4 ) . اساس ، آج ، لب ، آن : كه جمع او ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد . ( 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 6 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 4 . ( 7 ) . آف : كنيد . ( 8 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر به الف . ( 9 ) . آج ، لب ، بم : نضجه . ( 10 ) . مج ، وز ، مت ، بم ، آن : رسيديش ، مر : رسيدنش . ( 11 ) . مج ، وز ، مت شعر . ( 13 - 12 ) . بم ، لب ذكر . ( 14 ) . مج ، وز ، مت : رويانند ، لت : روياند . ( 15 ) . مج ، مت رز . ( 16 ) . مج ، وز ، مت : چهارپايى .