الأجل ، فعل باشد به معنى مفعول . و « سلَّم » نردبان باشد براى آن كه تو را به آن جا رساند و ( 1 ) سپارد كه مصعد تو باشد به سلامت ، چه اگر آن آلت نبود به آن جا رسيدن به سلامت دشخوار ( 2 ) بود ( 3 ) . امّا قوله : * ( سَلامٌ عَلَيْكُمْ ) * ، رفع او به ابتداست ، و ابتدا نشايد ( 4 ) تا نكره بود الَّا آنگه كه منفى باشد يا مستفهم ( 5 ) يا موصوف يا مخصوص ، يا خبرش ظرف لازم التقدّم چنان كه مشروح است در كتب نحو . امّا چون از اين پنج شرط يكى نباشد ، نشايد تا مبتدا نكره بود و در آن جا از اين پنجگانه هيچ نيست ، جواب از اين آن است كه : اين در اصل نصب بوده است بر مصدر ، و تقدير آن كه بر سبيل دعا « سلَّم اللَّه عليك » ، يا بر سبيل خبر « اسلَّم عليك سلاما » آنگه خواستند تا اين را از دعاى ببرند و به خبرى كنند از خبرى ثابت مستقر گفتند : سلام عليكم ، أى سلام ثابت مستقرّ ( 6 ) غير متوقّع منتظر بل حاصل ثابت ، چون از مصدرى ببردند او را نصب او بستدند و بر ابتدا رفع كردند او را و آن تنكير در او رها كردند تا دليل بود بر آن كه در اصل مصدرى منكّر بوده است - ذكره سيبويه فى الكتاب . آنگه فرمود رسول را كه : ايشان را اميد ده و دل خوش كن و بگو كه : * ( كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِه الرَّحْمَةَ ) * ، خداى تعالى رحمت بر خود نبشته است . اهل اشارت گفتند : خداى تعالى چيزى بر خويشتن ( 7 ) نوشت و چيزى بر تو ، آنچه از باب تكاليف و مشاقّ بود بر تو نوشت في قوله : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ ( 8 ) و : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ ( 9 ) ، و : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ ( 10 ) ، و مانند اين ، و رحمت بر خود نوشت براى تو اگر تو با عجز و ضعف و مشقّت اين افعال بر تو ، به نوشتهء او وفا مىكنى او اوليتر كه با كرم و فضل و استغناى او از آن كه بر خود نوشت ، و نفى مشقّت به نوشتهء خود وفا كند با تو آنچه بر تو

--> ( 1 ) . مج ، وز ، مت به . ( 2 ) . مل : دشوار . ( 3 ) . مل ، مر : باشد . ( 4 ) . مج ، وز ، مت كردن . ( 5 ) . مل : مستقيم . ( 6 ) . مج ، وز ، مت عنه . ( 7 ) . مل ، مر : برخود . ( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 183 . ( 9 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 216 . ( 10 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 178 .