[ 70 - پ ] بر اطلاق و ضلال هلاك ، من قولهم : ضلّ الماء فى اللَّبن اذا ذهب فيه فلم يتبيّن ، و بر اين تفسير ( 1 ) دادند اين آيت را . وَيُضِلُّ اللَّه الظَّالِمِينَ ( 2 ) ، أى يهلكهم و يعذّبهم . قوله : * ( قُلْ أَ رَأَيْتَكُمْ ) * ، كسائي خواند ( 3 ) : هر كجا اين لفظ باشد و در او همزهء استفهام بود . بتخفيف همزه ، عين الفعل : * ( أَ رَأَيْتَكُمْ ) * عين الفعل ( 4 ) را حذف كند براى تخفيف أريت و اريتم و أريتكم و مانند اين . و باقى قرّاء تخفيف همزه كنند ، مگر اهل مدينه كه ايشان بين بين خوانند : بين التحقيق و التّخفيف ، و چون همزهء استفهام نباشد اجماع كردند بر تحقيق ( 5 ) همزه ، و مثله فى تخفيف الهمزة قولهم فى الكلام و يلمّه ، و كما قال : ان لم اقاتل فالبسونى برقعا اراد فالبسونى فخفّف الهمزة و قال ابو الاسود يا بالمغيرة ربّ امر معضل ، اراد يا ابا ( 6 ) المغيرة ، و در شاذّ خواندند به تخفيف همزه بىهمزهء استفهام و احتجاج كردند به قول راجز ( 7 ) : أريت ( 8 ) ان جئت به أملودا مرجّلا و يلبس البرودا بدان كه افعال شكّ و يقين از ميان همهء افعال تتعدّى بنفسها الى نفس الفاعل يقال ( 9 ) رأيتنى و رأيتك و رأيتموكم و رأيتما كما و كذا الباقى ، و در دگر افعال اين جارى ( 10 ) نباشد ، لا تقول : ضربتك و لا قتلتك ، انّما يقال ، ضربت نفسك و قتلت نفسك و كذا الباقى و اين آنگاه باشد كه رؤيت به معنى علم باشد من رؤية القلب و تعدّى كند به دو مفعول قال : انّي اذا خفى الرّجال وجدتني كالشّمس لا تخفى ( 11 ) بكلّ مكان

--> ( 1 ) . اساس ، بم ، آف : تقدير ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد . ( 2 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 27 . ( 3 ) . آج ، لب ، بم : گفت . ( 4 ) . اساس ، مج ، بم ، آف ، آن : عن الفعل ، به با توجّه به وز و معنى عبارت تصحيح شد . ( 5 ) . آف ، لت ، آن : تخفيف . ( 6 ) . مج ، وز ، مت : با . ( 7 ) . مج ، وز ، مت شعر . ( 8 ) . لب ، بم ، آن ، مر : لريت . ( 9 ) . مج ، وز ، مت : تقول . ( 10 ) . مج ، وز ، مب ، رونده‌اى مر : رونده . ( 11 ) . وز ، آج : لا تخفى .