منها قوله : ا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً ( 1 ) ، يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً ( 2 ) ، يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا ( 3 ) ، يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا ( 4 ) ، يا لَيْتَ قَوْمِي [ 65 - ر ] يَعْلَمُونَ بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ ( 5 ) ، و ابو عمرو و حمزه و كسائى اماله كردند « ترى » را . * ( بَلْ بَدا لَهُمْ ما كانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ ) * ، « بل » براى اضراب باشد عن الأوّل الى الثّاني ، يعنى اعرض من ذلك المحال و اخذ ( 6 ) في هذا ، تمنّاى محال ايشان رها كن ، اين بگو كه پيدا شود ايشان را آنچه پوشيده مىداشتند . در او چند قول گفتند : يكى آن كه ( 7 ) احوال و اهوال قيامت و بعث و نشور و ثواب و عقاب كه رؤساى كفّار و معاندان ايشان از سفله و ضعفا پوشيده مىداشتند . قولى ديگر آن كه پيدا شود ايشان را آنچه از خود پوشيده مىداشتند و بر خود تلبيس مىكردند و مىگفتند : همانا باشد كه نه چنين باشد ، كه محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله ، مىگويد : و بر اين وجه اخفاى از خويشتن مجاز باشد ، چنان كه خيانت با خويشتن في قوله : عَلِمَ اللَّه أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ ( 8 ) ، و وجه سيم ( 9 ) آن است كه : آن معاصى كه ايشان پوشيده داشتندى از خلقان فردا آن ظاهر شود خلقان را از آن كه نامهاى ايشان بر اين ( 10 ) گواهى دهد و اعضاى ايشان بر آن سخن گويد . قول چهارم ابو على گفت : مراد به آيت منافقاناند كه در دار دنيا نفاق كردند و كفر پنهان ( 11 ) داشتند و اظهار ايمان كردند ، فردا پيدا شود آنچه ايشان نهان مىداشتند از كفر و نفاق . قوله : * ( مِنْ قَبْلُ ) * مبنى است بر ضمّ ( 12 ) بناى عارض براى حذف مضاف اليه ( 13 ) به او

--> ( 1 ) . سورهء نبأ ( 78 ) آيهء 40 . ( 2 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 73 . ( 3 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 27 . ( 4 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 28 . ( 5 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 27 . ( 6 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 4 / 409 ) : آخذ . ( 7 ) . مج ، وز ، مت يكى . ( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 187 . ( 9 ) . لت : سئوم . ( 10 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، لب : بر آن . ( 11 ) . مج ، وز ، مت : نهان . ( 12 ) . مج ، وز ، مت ، لت : ضمير . ( 13 ) . مج ، مت مج ، مت ، آج ، لب ، بم ، لت ، مر چه اگر مضاف اليه .