است و عالم به احوال بندگان و مصالح ايشان در خير و شرّ و نفع و ضرّ و صحّت و سقم و ضيق وسعت ، تا به حسب آنچه داند مىفرمايد كرد . * ( قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّه ) * ، كلبي گفت سبب نزول آيت آن بود كه : مشركان مكّه بنزديك رسول آمدند و گفتند : يا محمّد ! هيچ پيغامبر اين نگفت كه تو مىگويى و كس را نمىبينيم كه تو را تصديق مىكند بر آن ( 1 ) كه تو مىگويى ، و ما جهودان و ترسايان را بپرسيديم ( 2 ) از احوال تو ، گفتند : ما ذكر او در كتاب ( 3 ) نمىيابيم آخر گواه تو كيست ؟ بر اين دعوى خود گواهى بيار ، او گفت : گواى من خداست ، گفتند : ما گواهى خدا نمىبينيم در حقّ تو ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : بگو اى محمّد كه چه چيزى است كه عظيمتر است به گواهى از خداى - جلّ جلاله . بپرس از ايشان و بگو چيست كه گواهى او بزرگتر است اگر ايشان جواب دهند و الَّا هم تو جواب ده ، بگو : خداى است كه چنين است ، و بگوى كه : خدا گواه است ميان من و شما و در آيت دليل است بر آن كه لفظ شىء بر خداى تعالى اجرا كنند كه خداى تعالى در ( 4 ) آيت خود را شىء خواند . * ( وَأُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ ) * و بگوى كه اين قرآن بر من وحى كرده‌اند و فرستاده تا ( 5 ) من شما را به آن بترسانم . * ( وَمَنْ بَلَغَ ) * ، و نيز آن كس را كه اين قرآن به او رسد يعنى اهل عصر خود را و آنان را كه از پس من باشند تا به دامن قيامت ، و تقدير اين است كه : ( و من بلغه ) ، يعنى هذا القران . و عرب ضمير مفعول از كلام بيفگنند ( 6 ) چون عايد باشد با صله از « الَّذى » ، و « من » و « ما » و اين از باب آن است كه أَ هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّه رَسُولًا ( 7 ) ، و المعنى بعثه اللَّه ، تقول ( 8 ) الَّذى ضربت زيد و من اكرمت ( 9 ) عمرو : اخذت مالك ، و التّقدير ضربته و اكرمته و اخذته [ 61 - پ ] و در آيت دليل است بر آن كه اهل عصر رسول - عليه السّلام - و آنان

--> ( 1 ) . مج ، وز ، مت : به قراين . ( 2 ) . مج ، وز ، مت : بپرسيم ، آج ، لب : مر ، پرسيديم . بم ، آف : نپرسيدم . ( 3 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، مل ، لت ، مر خود . ( 4 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر اين . ( 5 ) . آج ، لب : با . ( 6 ) . لت : مىفكنند . ( 7 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 41 . ( 8 ) . آف : اكرمته . ( 9 ) . كذا در اساس و همهء نسخه بدلها ، ظاهرا « تقول » صحيح است .